เราใช้ทั้งชีวิตของเราในการเคลื่อนไหวทางการเมืองก็แค่นั้น คน

“เราใช้ทั้งชีวิตของเราในการเคลื่อนไหวทางการเมืองก็แค่นั้น คนอื่นๆ ก็ทำแบบนี้”

เกือบครึ่งชีวิตของ ‘รามิล’ ศิวัญชลี วิธญเสรีวัฒน์ นักศึกษามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (มช.) ถูกใช้ไปกับการเคลื่อนไหวทางการเมืองอย่างเข้มข้น ทั้งที่อายุของเขาก็ไม่ได้มากมายอะไร

ขณะอยู่ ม.5 รัฐประหาร 2557 ของพล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา เป็นช่วงเวลาที่ผลักให้เขาเข้ามาสู่การเคลื่อนไหวทางการเมืองในแบบที่เด็กมัธยมจากสามจังหวัดชายแดนใต้คนหนึ่งจะทำได้ เขาเริ่มทำกิจกรรมที่บางครั้งก็มีแค่ตัวเขาเองเป็นผู้เข้าร่วม ล้อไปกับการเคลื่อนไหวต่อต้านรัฐประหารของนักศึกษาและประชาชนที่กรุงเทพฯ

ก่อนที่รามิลจะย้ายจากใต้ขึ้นเหนือมาเรียนที่เชียงใหม่ และเริ่มใช้ศิลปะมาเป็นเครื่องมือหนึ่งในการเคลื่อนไหวทางเมือง เขาใช้ทุกอย่างที่ตัวเองมีทั้งบทกวี, ผลงานศิลปะ หรือ Performance artwork ช่วงปี 2563 – 2565 ปฏิเสธไม่ได้ว่าเขาและเพื่อนศิลปินกลุ่ม Artn't – ลานยิ้มการละคร โดดเด่นและแหลมคมมากในการเคลื่อนไหวทางการเมืองที่เชียงใหม่ จนรามิลได้รับคดี ม.112 มาหลายคดีจากการเคลื่อนไหว

ในวันนี้ (25 มิ.ย. 2569) ซึ่งเป็นวันเปิดเทอมวันที่ 3 ของเขา รามิลจะต้องขาดเรียนไปฟังคำพิพากษาคดี ‘รามาตุลาการ’ ที่เขาและเพื่อนนักกิจกรรมโดนดำเนินคดีเมื่อปี 2567

ที่มาของคดีรามาตุลาการ

เมื่อวันที่ 30 ก.ย 2565 เวลา 17.00 น. นักศึกษามหาวิทยาลัยเชียงใหม่และนักกิจกรรม รวมตัวที่บริเวณอ่างแก้ว ภายใน มช. จัดกิจกรรมแฟลชม็อบ หลังศาลรัฐธรรมนูญมีมติเสียงข้างมากให้ความเป็นรัฐมนตรีของนายกรัฐมนตรี พล.อ.ประยุทธ์ ไม่สิ้นสุดลง ตามรัฐธรรมนูญ 2560 มาตรา 170 วรรค 2 ประกอบ มาตรา 158 วรรค 4

โดยนักศึกษาได้มีการนำผ้าดิบมาแปรตัวอักษรเป็นคำว่า ‘รามาตุลาการ’ มีการอ่านบทกวี โปรยรูปภาพตุลาการศาลรัฐธรรมนูญที่มีคำวินิจฉัย และ performance artwork ก่อนจะแยกย้ายกันในเวลาประมาณ 18.30 น.รวมระยะเวลาจัดกิจกรรม 1 ชั่วโมงครึ่ง (17.00 น. –  18.30 น.)

ในปี 2567 หรือ 2 ปีหลังจากการทำกิจกรรม รามิล, คุณภัทร คะชะนา และพึ่งบุญ ใจเย็น ถูกดำเนินคดีในข้อหา ‘ดูหมิ่นศาลรัฐธรรมนูญ’ โดยมี ส.ต.ท.มนตรี แดงศรี เป็นผู้รับมอบอำนาจจากสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ ไปดำเนินคดีกล่าวหาทั้ง 3 คนไว้ ที่ สภ.ภูพิงคราชนิเวศน์ จ.เชียงใหม่

คุณภัทรและพึ่งบุญถูกกล่าวหาว่าร่วมนำผ้าขาวมาแปรอักษรเป็นรูปภาพตัวหนังสือว่ารามาตุลาการ ซึ่งสื่อความหมายว่า ตุลาการ ข่มเหงรังแก รบกวน ตีความหมายได้ว่า กลุ่มผู้ต้องหาต้องการแปรอักษรสื่อแสดงให้เห็นว่าตุลาการได้ทำการข่มเหงรังแกประชาชนคนไทย ส่วนรามิลถูกกล่าวหาว่าได้กล่าวสุนทรพจน์โดยมีเนื้อหาเกี่ยวกับศาล

‘รามิล’ ศิวัญชลี วิธญเสรีวัฒน์ ปัจจุบันเป็นนักศึกษาปี 1

สาขาวิชาสื่อศิลปะและการออกแบบสื่อ (Media Arts and Form) คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

อะไรทำให้เปิดโลกการเมืองระหว่างเติบโตอยู่ที่สามจังหวัด

เราเป็นคนนราธิวาส สนใจประเด็นทางการเมืองอยู่แล้ว ในช่วงแรกก็เป็นประเด็นทางที่เกี่ยวข้องกับสังคมที่แวดล้อมและในพื้นที่มีเหตุการณ์sะเบิดในสามจังหวัด ก่อนที่เราจะขยับเรียนรู้ประเด็นอื่นๆ ทางสังคมเพิ่มขึ้น

“จุดที่สำคัญของเราคือรัฐประหาร 2557 ตอนรัฐประหาร 2557 เรายังเป็นเด็กมัธยม อยู่ประมาณ ม.5 เราติดตามการเคลื่อนไหวทางการเมืองมาตั้งแต่ยุค กปปส. และรับรู้ถึงการชุมนุมของเสื้อแดงเสื้อเหลืองก่อนหน้านั้นด้วยอยู่แล้ว แต่ก็เด็ก การคิดการเรียนรู้ก็ยังเป็นเด็กที่อยู่ในวัฒนธรรมของคนใต้”

พอได้รู้จักกับผู้คนมากขึ้นจากการทำกิจกรรมทางสังคม ทำให้ได้ติดตามการต่อต้านรัฐประหารของนักศึกษาธรรมศาสตร์ที่อยู่กรุงเทพฯ และรู้สึกเห็นด้วยกับการเคลื่อนไหวของนักศึกษาที่ต่อต้านการรัฐประหาร

ตอนนั้นมีการปราบรามเยอะมาก มีคนที่ต้องลี้ภัย จับคนเข้าค่ายทหารเยอะมาก เราติดตามข่าวเวลาที่เขานัดกันอ่านหนังสือในที่สาธารณะ เพราะถูกห้ามชุมนุม เราก็ทำคนเดียวที่โรงเรียน ชีวิตไม่เคยกินแซนวิชก็ต้องไปหาแซนวิชมานั่งกิน เพราะอยากเป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรมทางการเมืองนี้ แม้ว่าจะไม่ได้อยู่ในกรุงเทพฯ

พอมาเรียนมหาวิทยาลัย การเข้าร่วมกิจกรรมทางการเมืองทำได้มากขึ้น อยู่กับกลุ่มคนที่เห็นด้วยกับแนวทางประชาธิปไตย ตั้งแต่รัฐบาลประยุทธ์ที่เป็นรัฐบาลรัฐประหารจนสืบทอดอำนาจมาเป็นรัฐบาลพลเรือน แต่มันก็ยังเป็นมรดกของการรัฐประหารอยู่ จึงทำกิจกรรมเหล่านี้มาตลอดในทุกโอกาสที่จะทำได้

ตอนที่อยู่ใต้ เพื่อนที่โรงเรียนไม่มีใครสนใจมาร่วมทำกิจกรรมด้วยหรือ

ต้องดูบริบทตอนั้นด้วย บริบทของยุคสมัยนั้นไม่ได้เป็นยุคอินเตอร์เน็ตบูม ไม่ใช่ทุกคนที่เข้าถึงอินเตอร์เน็ต โทรศัพท์ในสมัยนั้นก็ยังเป็นช่วงเปลี่ยนผ่านของการใช้อินเตอร์เน็ตได้กับไม่ได้อยู่เลย มันต้องมีความสามารถในการเข้าถึงข้อมูลบ้าง และต้องมีการตั้งคำถามด้วย

เราไม่ได้คาดหวังกับเพื่อนว่าต้องเห็นด้วยกับสิ่งที่เราทำเพราะมันไม่เหมือนกับ กปปส. เพราะ กปปส. ออกสื่อหลัก ทุกคนดูทีวีอยู่แล้ว จริงๆ เพื่อนๆ ก็ชวนเราไปเข้าร่วมกับ กปปส. คิดว่าเหตุผลสำคัญไม่ใช่เรื่องอุดมการณ์ทางการเมืองอย่างไร้เดียงสาเสียทีเดียว แต่เพราะคนอยากจะเป็นส่วนหนึ่งกับกิจกรรมทางการเมือง พอสื่อหลักพูดถึง กปปส. ทีนี้มันก็เป็นสิ่งเดียวที่พวกเขารู้จักเกี่ยวกับกิจกรรมทางการเมือง

ในขณะที่การโพสต์การประชาสัมพันธ์ของคนที่ต่อต้านรัฐประหารยังทำผ่านอินเตอร์เน็ต

เราเป็นนักเรียนทุน พอได้ทุนก้อนแรกมาสิ่งที่ทำคือซื้อคอมพิวเตอร์และเอาไปติดอินเตอร์เน็ต ทำให้เราอยู่กับอินเตอร์เน็ต และเป็นเพื่อนในเฟซบุ๊กกับคนที่อยู่ในกรุงเทพฯ เราได้เห็นข่าวพวกนี้ที่แปลกไปกว่าสังคมแวดล้อมที่เราคุ้นชิน แล้วจึงเกิดการตั้งคำถาม

ฉะนั้น เพื่อนจะเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย ไม่ใช่ความคาดหวังแบบนั้น เพราะว่าเด็กสักกี่คนที่จะรู้ว่าการรัฐประหารคืออะไร ประชาธิปไตยมันสำคัญอย่างไร ถ้าจะถามว่าเพื่อนเห็นด้วยไหม ถามคำถามนี้ไม่ค่อยแฟร์กับพวกเขาเท่าไหร่

ตอนนั้นสิ่งที่เกิดขึ้นในใจคืออะไร เวลาที่เห็นคนต่อต้านรัฐประหารโดนจับ

ไม่ได้ช็อค ไม่ใช่ครั้งแรกที่เรารับรู้สิ่งนี้ เรารับรู้มาโดยตลอดอยู่แล้วว่าเจ้าหน้าที่รัฐไทยใช้วิธีการเหล่านี้ในการควบคุมประชาชนของตัวเอง ในการปราบปราม การทำให้หาย การซ้อมทรมาน เราเป็นคนสามจังหวัดอยู่แล้ว โตที่นั่น มันเป็นสิ่งแรกที่เราเรียนรู้เลยว่ารัฐไทยมีกระบวนการแบบนี้ คำถามพวกนี้มันเป็นคำถามที่เราตั้งมาอยู่แล้ว เลยไม่ได้ช็อคว่าทำไมถึงเกิดสิ่งนี้ขึ้น

“สิ่งที่เราตั้งคำถามคือการถามกับตัวเองมากกว่าว่า สิ่งที่เราจะทำได้ในตอนนั้นคืออะไร แล้วเราก็มีคำตอบว่าในทุกครั้งที่มีการจัดกิจกรรมอะไรที่กรุงเทพฯ เราจะเข้าร่วม ไม่ได้ไปเอง แต่เราก็ทำในพื้นที่ที่เป็นของเรา ก็เป็นตัวประหลาดในพื้นที่ หรือของเพื่อนๆ ไป แต่ว่าเราก็ยืนยันในแง่ของความคิดอุดมการณ์ของตัวเอง”

เข้ามาเรียน มช. ครั้งแรกตอนปีอะไร และใช้อะไรเป็นอาวุธในการเคลื่อนไหวทางการเมืองของตัวเองตอนนั้น

“เรามาเรียนปรัชญาที่ มช. ตอนปี 2559 ถ้าถามว่าอะไรคืออาวุธในการต่อสู้ทางการเมืองของเรา เรารู้สึกว่าเราใช้ทั้งหมดในชีวิตของเราในการเป็นอาวุธ ใช้ทุกอย่าง เราไม่มีอะไรให้เสียอยู่แล้ว และเราก็ไม่มีอะไรที่จะมากไปกว่าที่เรามีอยู่ ก็ใช้มันทั้งหมดนั่นแหละ”

เราใช้ศิลปะก็ในช่วงหลังแล้ว ช่วงแรกๆ ก็ไปยืนชูป้าย ไปเข้าร่วม ไปเป็นจำนวนนับบ้าง ในช่วงนั้นเราไม่ได้เป็นที่รู้จัก ตอนมีคนมาทำข่าวนั้นเป็นช่วงที่เราทำงานศิลปะในพื้นที่ทางการเมืองแล้ว

รามิล (สมัยเป็นนักศึกษาปรัชญา มช.) ใน ‘CALMER ROUGE’ โปรเจ็คต์

กระทำ Performance Artwork ต่อเนื่องยาวนาน 192 ชั่วโมง หรือ 8 วัน

นับตั้งแต่วันที่ 6-14 ตุลาคม 2564

ยิ่งใช้ศิลปะในพื้นที่การเมือง ยิ่งทำให้ถูกจับจ้องจากเจ้าหน้าที่รัฐ คิดอย่างไรกับประเด็นนี้

เราไม่ได้คิดว่าตรงนั้นเป็นชีวิตส่วนตัวอยู่แล้ว มันเป็นชีวิตทางการเมือง เป็นชีวิตทางสังคม

ถ้าพูดจากตัวเราจริงๆ เราไม่ชอบการมานั่งสัมภาษณ์แบบนี้เลย การที่เห็นตัวเองในสื่อ หรือต้องเอาตัวเองไปปะทะกับสาธารณะ เรามีความสามารถน้อยมากในการจดจำว่าใครเป็นใคร แต่คนอื่นจำเราได้ สิ่งเหล่านี้ก็ทำให้เรารู้สึกแปลกแยกกับตัวเอง แต่พอสิ่งที่เราทำลงไปเป็นพื้นที่ทางการเมืองเราก็ปฏิเสธไม่ได้หรอก มันเป็นส่วนหนึ่งของการทำงานทางการเมือง

ย้อนกลับมาที่คดี ‘รามาตุลาการ' วันนั้นทำไมถึงไปเข้าร่วม ไม่เห็นด้วยกับศาลรัฐธรรมนูญหรือรัฐบาลประยุทธ์อย่างไร

“เราคิดว่าเราทำทุกทางนะกับรัฐบาลประยุทธ์ กับประยุทธ์ จันทร์โอชา กับการรัฐประหาร ไม่ใช่แค่การต่อสู้ 2-3 ปี ช่วง 2563 – 2565 แต่มันคือ 8 ปีที่ชีวิตเราดิ้นรนต่อกรกับประยุทธ์ จันทร์โอชา และการรัฐประหาร และมันเก่าไปกว่านั้นด้วย มีการต่อสู้ของประชาชนก่อนที่เราจะเกิดมาด้วยซ้ำ เราคิดว่าไม่มีเหตุผลอะไรเลยที่เราควรจะต้องยอมรับประยุทธ์ หรือมรดกของประยุทธ์, ศาลรัฐธรรมนูญ หรือรัฐธรรมนูญฉบับนี้ มันไม่มีอะไรเลยที่ยอมรับได้ในการเมืองประชาธิปไตย”

วันนั้นศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยให้ประยุทธ์อยู่ต่อได้ ขณะที่กฎกติกาก็เป็นคนของประยุทธ์เขียนขึ้นมา หรือแม้กระทั่งวันนั้นถ้าประยุทธ์ไม่ได้อยู่ต่อ ก็ไม่ได้เป็นความรู้สึกยินดี

การต่อสู้ก็คือการรื้อทิ้งทั้งหมด ประยุทธ์ไม่อยู่วันนั้น แต่สิ่งที่ประยุทธ์ทิ้งไว้หลงเหลืออยู่ มันก็ต้องถูกจัดการสะสางไป มันคือขั้นตอนของการต่อสู้ที่เราจะต้องดิ้นรนเปลี่ยนแปลงต่อไป

ในความคิดของตัวเอง เข้าใจและแปลความหมายของคำว่า ‘รามาตุลาการ' อย่างไร

คำมันถูกให้ความหมายจากผู้คนในหลากหลายพื้นเพ หลายความเข้าใจ การที่จะมาเอาความหมายใดความหมายหนึ่งมาเป็นหมุดหมายสำคัญของคำๆ นี้ เป็นไปไม่ได้

ในชั้นศาลก็แปลไปอย่างนั้นอย่างนี้ เป็นคำกิริยาไหม คำนามไหม ‘รามา’ แปลได้หลายอย่าง แปลว่าสวยงามก็ได้ แต่ว่าสิ่งที่เจ้าหน้าที่รัฐเลือกเอามาให้ความหมายในชั้นศาลคือการข่มเหงรังแก เรารู้สึกว่ามันคือสิ่งที่เอามาจัดการกันและกัน ความหมายมีมากมายเหลือเกินในคำๆ นี้ ไม่รู้ว่าแปลว่าอะไรด้วยซ้ำ แต่ว่าเจ้าหน้าที่รัฐก็เลือกที่จะเอาความหมายนี้เข้ามาจัดการคนที่เคลื่อนไหวทางการเมือง คนที่ออกมาเรียกร้องประชาธิปไตยก็เท่านั้น

“รามาก็แปลว่างามได้ รามาคืออะไร รามคำแหง แล้วแต่คนจะไปคิดแหละ รามาตุลาการ ‘สาวรามเรียนกฎหมาย’ รามาคือ ‘งาม’ เป็นความยุติธรรมอันงดงาม เอายังไงล่ะ แต่เขาก็เลือกที่จะให้ความหมายแบบศาลกดขี่ข่มเหงประชาชน ความหมายแบบนี้ที่ถูกเบิกความในชั้นศาลก็เพื่อที่จะเอามาจัดการเรานี่แหละ”

ไปแปลว่าศาลรัฐธรรมนูญกำลังกดขี่ข่มเหงประชาชน ก็มาจากคนแปลทั้งนั้น ก็มาจากเจ้าหน้าที่รัฐทั้งนั้น

รามิลโดนข้อหาจากการที่กล่าวสุนทรพจน์ในวันนั้น บทกวีที่อ่านในวันนั้นแต่งขึ้นมาโดยฉพาะเลยไหม

วันนั้นเราไปในแง่ที่ตัวเราเองเป็นประธานสภานักศึกษา มช. ตอนนั้น

สภานักศึกษาพยายามที่จะผลักดันเรื่องนี้ ตอนนั้นนักศึกษาออกมาเคลื่อนไหวทางการเมืองเยอะมาก นักศึกษาถูกคุกคามโดยเจ้าหน้าที่รัฐ และมีหลายเคสที่หลุดออกไปจากการดูแลของศูนย์ทนายฯ เราก็อยากเป็นส่วนหนึ่งที่ถ้านักศึกษาเดือดร้อนจากการคุกคามของเจ้าหน้าที่รัฐก็มาปรึกษาเราได้

“ในฐานะนักศึกษา เราปฏิเสธความเชื่อมโยงกันกับการเมืองของประเทศนี้ไม่ได้อยู่แล้ว เราไม่สามารถทำอยู่ในบ้านของตัวเอง ไม่สนใจสิ่งรอบข้างหรือโลกใบนี้ได้หรอก”

นักศึกษาที่ไปเคลื่อนไหวทางการเมืองตอนนั้นถูกเจ้าหน้าที่มหาวิทยาลัยตามถ่ายเก็บภาพด้วย เขาก็รู้สึกไม่ปลอดภัย เหตุที่เราไปก็เพื่อไปดูว่ามีเจ้าหน้าที่มหาวิทยาลัยกำลังถ่ายรูปอะไรอยู่ไหม คุยกับเขาหรือยัง จะเอาไปทำอะไร หรือคนที่ยกกล้องถ่ายเป็นใคร มีหน้าที่มีตำแหน่งอะไร พอนักศึกษาโดนแบบนี้เขาอาจไม่รู้ว่ามีอำนาจในตัวเองที่จะปฏิเสธสิ่งนี้ได้ แต่เรารู้ไง เราก็ไปทำหน้าที่ตรงนี้ให้

“ตอนนั้นเป็นฟรีไมค์ ใครจะพูดอะไรก็ได้ นักศึกษาเขาก็เอาลำโพงกันมา พอเขาเห็นเราเดินผ่านไป เพราะเราต้องไปยืนดูแถวๆ นั้นอยู่แล้ว เขาก็ยื่นไมค์ให้เรา เราก็พูดน่ะสิ เราจะไม่พูดได้ไงก็เขาเอาไมค์ยัดมือเรามา ทั้งตั้งใจจะไปสังเกตการณ์เฉยๆ ตอนนั้นเราก็อายุมากแล้ว รู้สึกว่ามันควรเกิดขึ้นจากนักศึกษาใหม่ๆ ที่เขาสนใจงานทางการเมือง เป็นความสดใสสุกงอมของเขา”

เราไม่ได้เตรียมอะไรไปพูด แต่ถ้าดูบริบทตอนนั้นคนเขาก็ด่ากันทั้งประเทศ โซเชียลมีเดียเขาก็แห่ด่ากัน สงสัยศาลคงนั่งอยู่ในห้องพิจารณาคดีเลยไม่ได้ยินเสียงก่นด่าของประชาชนทั่วไป

“พอทุกคนด่า เลื่อนเฟซบุ๊กก็เจอมากมาย เราเป็นกวีใหญ่คนหนึ่งอยู่แล้ว พอเราไปเห็นบทกวีในเฟซบุ๊กที่มันโพสต์อยู่ เราก็ใส่เต็มที่ คนเขาระบายความรู้สึกคับแค้นของตัวเองลงไปในสื่อสาธารณะ เราก็แค่ทำหน้าที่หยิบตรงนั้นมาพูดเฉยๆ แต่พอเราเป็นกวีใหญ่ซะด้วย พอเราได้อ่านบทกวีมันก็ไม่ใช่แค่ตัวหนังสือ มันก็จะเป็นน้ำเสียงเราด้วยยิ่งในบริบทที่เข้มข้นตอนนั้นด้วย

เราเรียกว่าอะไร เป็นอหังกากวี เป็นภาวะกวี เป็นการสำรอก กวีจะมาหน่อมแน้ม เหนียมๆ อายๆ มันไม่ได้”

วันนั้นถ้าศาลได้เดินออกไปตามถนน เดินออกไปยังท้องตลาด แล้วบอกว่าฉันนี่แหละตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ คงมีจำเลยร่วมคดี 60 ล้านคนทั่วประเทศ เราก็จะตัดสินคดีเป็นหมู่คณะ ใหญ่ที่สุดยิ่งกว่าการพิจารณาคดีของโสเครตีส

“บทกวีนี้เป็นความรู้สึกของสังคมอยู่แล้ว บทกวีนี้คือความทุกข์ร้อนคือความคับแค้นใจของสังคม เราก็หยิบๆ มาอย่างนั้น เปิดอ่านในมือถือ อ่านจากในเฟซบุ๊ก”

แล้วคดีนี้รุงรังกับชีวิตอย่างไรบ้าง

ทุกคดี

“คดีนี้เหตุการณ์เกิดขึ้นตอนปี 2565 เป็นคดีตอนปี 2567 กว่าคดีจะเข้ากระบวนการมาถึงชั้นศาลปี 2569 ชีวิตเรา 4-5 ปีที่ผ่านมาอยู่กับสิ่งนี้ จนเรียนไม่จบ จนเข้าเรียนใหม่แล้ว ยังต้องมานั่งกังวลกับคดีนี้ มันเป็นเรื่องตลก ประเทศนี้ทำลายอนาคตของตัวเอง เราจะกลับมาใช้ชีวิตเป็นนักศึกษาเรียนหนังสือ เปิดเทอมวันที่ 22 มิ.ย.2569 ก็ยังต้องไปนั่งฟังตัดสินคดีความวันที่ 25 มิ.ย.นี้อีก คิดเอาเถอะว่ารบกวนชีวิตส่วนตัวของประชาชนมากน้อยแค่ไหน”

ยิ่งเราตั้งใจที่จะมาเรียนใหม่อีกครั้ง ยังจะต้องมีคดีความจากรัฐบาลประยุทธ์ที่ไม่ใช่แค่ 8 ปีแล้ว จาก 2557 มา 2569 มัน 12 ปีแล้ว 12 ปีที่อยู่กับความทุกข์ทรมานของการรัฐประหาร ก็ยังจะต้องอยู่อีกเหรอ คนรัฐประหารไปเป็นองคมนตรีแล้ว เรายังเป็นจำเลยอยู่เลย

“จากนักเรียนเป็นนักศึกษา จากนักศึกษาเป็นนักศึกษาพ้นสภาพ จากนักศึกษาพ้นสภาพเป็นนักศึกษาใหม่อีกครั้ง เราก็ยังเป็นจำเลยอยู่ดี เราท้อเหลือเกิน”

อาจจะมีคนคิดว่าการกลับเข้ามาเรียนใหม่อีกครั้ง ก็เพื่อมาเอาสถานะนักศึกษาเคลื่อนไหวทางการเมือง คิดอย่างไร

แล้วเราใช้สถานะนักศึกษาเคลื่อนไหวทางการเมืองไม่ได้เหรอ

ถ้ามีคนถามก็ตั้งคำถามกลับแก่คนเหล่านั้นว่า ไม่ได้เหรอ เป็นนักศึกษาเคลื่อนไหวทางการเมืองไม่ได้เหรอ

“เราไม่ได้ถูกต่อว่าเรื่องนี้ในครั้งนี้ด้วยนะ ครั้งแรกที่เราเป็นนักศึกษาเราก็ถูกต่อว่า ทำไมอ่ะ เป็นนักศึกษาเคลื่อนไหวทางการเมืองไม่ได้ แล้วใครจะเคลื่อนไหวทางการเมืองได้ การเมืองไม่ใช่ของประชาชนเหรอ นักศึกษาไม่เป็นประชาชนยังไง ถ้าการเมืองไม่ใช่ของประชาชนแล้วมันเป็นของใคร ประเทศนี้มันเป็นของใคร”

แล้วทำไมถึงคิดว่าเราจะทำแบบนั้น เรามาเรียนหนังสือ เราตั้งใจมาเรียนให้จบ 12 ปีที่ผ่านมากับการรัฐประหาร มันเป็นหลุมชีวิตอันหนึ่ง เด็กเกิดตอนปี 2557 ตอนนี้ก็อายุ 12 ปี เรียน ป.6 แล้ว เรายังจะต้องอยู่กับมรดกสิ่งนี้ของการรัฐประหารปี 57 อีกเหรอ ยังจะต้องอยู่กับมรดกทางการเมืองแบบนี้อีกเหรอ

“ถามจริงๆ เถอะ ทำไมเราถึงปล่อยให้อนาคตของเราอยู่กับอดีตที่มันเป็นอำนาจของใครก็ไม่รู้ อำนาจของคนที่ทำรัฐประหาร ทำไมอนาคตของประเทศนี้ถึงไม่อยู่กับประชาชน”

คิดว่ามีนัยยะบางอย่างไหมที่ตำตรวจมาดำเนินคดีหลังจากที่กิจกรรมผ่านไป 2 ปีแล้ว

จะช้าหรือเร็ว ความมั่นคงของรัฐที่รัฐสถาปนาขึ้นมันเข้ามาจัดการกับควบคุมประชาชนของตัวเองไม่วันใดก็วันหนึ่งอยู่แล้ว ที่เราเคยได้ยินว่าความยุติธรรมจะช้าหรือเร็ว วันใดวันหนึ่งก็จะมาถึงอย่างแน่นอน เป็นเรื่องโกหก

แค่คดีนี้ตั้งแต่ปี 2565 กว่าจะมาถึงตอนนี้ ถ้านึกภาพว่าเราเป็นคนคนหนึ่งเราสูญเสียอะไรไปบ้าง

“ความยุติธรรมให้เราได้แค่ความยุติธรรม แต่สิ่งที่เราสูญเสียคือชีวิตทั้งชีวิตของเรา แล้วความยุติธรรมอ่ะเป็นความยุติธรรมของใคร”

พูดแบบนี้แปลว่าความไม่ยุติธรรมในประเทศนี้เดินทางมาถึงเราได้ตลอด

ทุกชั่วขณะจิต

คดีหมิ่นศาลรัฐธรรมนูญไม่ได้เกิดขึ้นบ่อย ครั้งนี้มันมาเกิดกับรามิลและเพื่อนๆ มันสะท้อนอะไร

“อำนาจมันแข็งแกร่ง สถิตสถาพร แต่มันเปราะบาง มันถูกตั้งคำถามไม่ได้ มันถูกยั่วโมโหไม่ได้ มันถูกล้อเลียนไม่ได้ เปราะบางมาก เพราะอำนาจมันเชื่อเหลือเกินว่า สิ่งที่มันทำถูกต้อง คือความยุติธรรมของประเทศนี้ คุณเป็นคนของรัฐ รัฐเป็นของประชาชน คุณจะตำแหน่งใหญ่โตแค่ไหนคุณก็ถูกตั้งคำถามได้ กฎหมายนี้ควรถูกยกเลิกด้วยซ้ำ”

คาดหวังอะไรกับกระบวนการยุติธรรมบ้าง

ไม่คาดหวังอะไรทั้งนั้นกับกระบวนการยุติธรรม

แล้ว มช. ล่ะ

ก็ไม่คาดหวังอะไรทั้งนั้น เราจะคาดหวังกับสิ่งที่เรามีหวัง สิ่งที่เราไม่มีหวัง เราคาดหวังอะไรได้

ทำไมคนที่ออกมาเคลื่อนไหวทางการเมืองในประเทศไทยแทบทุกคนมีราคาที่ต้องจ่ายเพื่อประชาธิปไตยที่แพงมาก

“มันจะมากจะน้อย สำหรับเรามันแพงทั้งหมดนั่นแหละ เราใช้ทั้งชีวิตของเราในการเคลื่อนไหวทางการเมืองก็แค่นั้น คนอื่นๆ ก็ทำแบบนี้ ไม่มีว่าคนอื่นทำสิ่งนี้แล้วจ่ายน้อย มันไม่ใช่ สิ่งเหล่านี้คือชีวิตของคน อุดมการณ์ทางการเมืองก็คือชีวิตของคนคนหนึ่ง เขาจะทำแบบที่เราทำหรือเขาจะทำแบบอื่นมันก็เรื่องของเขา”

“เรารู้สึกว่าพอมันเป็นชีวิต มันราคาถูกในประเทศนี้อยู่แล้ว”

การที่เราต่อสู้เพื่อให้ได้มาซึ่งอำนาจที่ควรจะเป็นของประชาชนอยู่แล้ว ทำให้เห็นว่าประเทศนี้กำลังสร้างอนาคตของตัวเองอย่างไร อำนาจอธิปไตยของประเทศนี้เป็นของประชาชน

ถ้าวันหนึ่งเราไม่เคยรู้ คนเขาจะเอาไปใช้ทำอะไร เราก็นึกว่ามันไม่ใช่ของเรา ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาล จะเป็นรัฐสภา จะเป็นศาล ที่มีหน้าที่อยู่ในทุกวันนี้ก็มาจากอธิปไตยของประชาชนทั้งนั้น แต่ถ้าวันหนึ่งเรารู้แล้วว่ามันเป็นของประชาชน และพวกเขาเอาไป ทำไมเราต้องยอม มันเป็นของเราแต่แรก

แล้วทำไมประชาชนจะต้องยอมให้คนพวกนี้ยืนอยู่บนอำนาจ ยืนอยู่บนเงินภาษีของประชาชน คนจนในประเทศนี้เยอะแยะมากมาย ทำไมจะต้องยอม