“ผมหลบหนีออกจากเกาหลีเหนือพร้อมแม่ แต่ตอนนี้กลัวว่าแม่อาจถูกส่งตัวกลับไป”

ที่มาของภาพ : Handout/Getty Photos

• • Author, ลอรา บิกเกอร์,
  • Position, ผู้สื่อข่าวบีบีซีประจำประเทศจีน
  และ
  • Author, จูลี ยูนยอง ลี
• เมื่อ 1 ชั่วโมงที่แล้ว
• เวลาอ่าน: 12 นาที

เมื่อโทรศัพท์ของกึมซองดังขึ้นในคืนก่อนวันคริสต์มาสในปี 2020 เขารับสายด้วยความกังวล

ปีก่อนหน้านั้น เขาเดินทางหลบหนีจากเกาหลีเหนือสู่เกาหลีใต้ผ่านเส้นทางที่เต็มไปด้วยอันตรายผ่านเครือข่ายบ้านพักลับและนายหน้าใต้ดินตามแนวชายแดนของสองเกาหลี

ในที่สุด เสียงของแม่ก็ดังออกมาจากลำโพง “กึมซอง กึมซอง มองเห็นแม่ไหม ?”

อึนฮีแทบพูดไม่ออกเพราะสะอื้น ขณะที่ลูกชายวัยรุ่นยกมือขึ้นปิดปากด้วยความตื้นตัน

“แม่ครับ ผมสบายดี ผมไม่ป่วย” กึมซองรีบปลอบ เขารู้สึกโล่งใจอย่างท่วมท้นเมื่อได้เห็นใบหน้าของแม่

“เวลาผ่านไปนานเหลือเกิน” เธอตอบ “จนแม่แทบจำลูกไม่ได้แล้ว”

กึมซองบอกแม่ด้วยความภูมิใจว่า ตอนนี้เขาตัวสูงกว่าแม่แล้ว เขายกผมขึ้นให้เห็นสิววัยรุ่นบนหน้าผากเพื่อให้เธอหัวเราะ

จากนั้นเขาหยิบโทรศัพท์ขึ้นมา พาแม่เดินชมบ้านหลังใหม่ของเขาในกรุงโซล เมืองหลวงของเกาหลีใต้

of ได้รับความนิยมสูงสุด

“บ้านมีสามชั้น ใหญ่มากเลยครับ!” กึมซองพูดอย่างตื่นเต้น “ที่บ้านยังมีเปียโนด้วย”

“ว้าว!” แม่ของเขาตอบกลับ

ก่อนอายุครบ 15 ปี กึมซองเคยอาศัยอยู่กับแม่ในหมู่บ้านแห่งหนึ่งของเกาหลีเหนือใกล้พรมแดนจีน เขาระมัดระวังมากเกี่ยวกับรายละเอียดชีวิตในอดีต และยอมเล่าเพียงว่าเป็นช่วงเวลาที่ลำบากอย่างยิ่ง

“ตอนแม่ทำงานหนัก ผมก็คอยช่วย บางครั้งเมื่อเธอเหนื่อยล้าและท้อแท้ เราก็ร้องไห้ไปด้วยกัน” เขากล่าว “เราดำเนินชีวิตกันแบบนั้น”

มันคือชีวิตที่ทั้งคู่ยอมเสี่ยงทุกอย่างเพื่อหลบหนีออกมา

ที่มาของภาพ : Handout

ครั้งสุดท้ายที่กึมซองได้เห็นแม่คือในเดือน มิ.ย. 2019 บริเวณริมฝั่งแม่น้ำยาลู ซึ่งเป็นพรมแดนที่กั้นระหว่างจีนและเกาหลีเหนือ

บริเวณดังกล่าวเป็นเขตแดนที่มีการเสริมความมั่นคงอย่างเข้มงวด มีรั้วสูงป้อนกระแสไฟฟ้าเป็นระยะทั้งสองฝั่ง และมีป้อมยามตั้งอยู่ทุก ๆ ไม่กี่ร้อยเมตร

เมื่อข้ามแม่น้ำเข้าสู่จีนอย่างปลอดภัยด้วยกันแล้ว แม่ของเขาจึงเผยความจริงว่าเธอได้ตัดสินใจเสียสละอะไรลงไปบ้าง

อึนฮีถูกขายให้เป็นเจ้าสาวให้กับชายชาวจีน เช่นเดียวกับผู้หญิงชาวเกาหลีเหนืออีกหลายหมื่นคนที่สิ้นหวังและพยายามหลบหนีออกจากประเทศมาตั้งแต่ทศวรรษ 1990

เมื่อตกลงเรียบร้อยแล้ว นายหน้าที่จัดการเรื่องการแต่งงานจะแลกเปลี่ยนด้วยการช่วยให้กึมซองเดินทาง ไปยังชายแดนจีน-ไทยเป็นระยะทาง 4,000 กิโลเมตร ผ่านด่านตรวจ การเฝ้าระวัง และการรักษาความปลอดภัยนับไม่ถ้วน

ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา มีชาวเกาหลีเหนือราว 30,000 คนที่เดินทางเสี่ยงชีวิตข้ามพรมแดน ผ่านจีนไปยังเกาหลีใต้เพื่อแสวงหาชีวิตที่ดีกว่า

ผู้ที่หลบหนีออกมาถือเป็นศัตรูของรัฐสำหรับรัฐบาลเกาหลีเหนือ ตามรายงานของกลุ่มสิทธิมนุษยชนระบุว่าหากถูกจับกุมและส่งกลับเกาหลีเหนือพวกเขาอาจเผชิญกับการทรมาน การใช้แรงงานหนักในค่ายกักกัน การล่วงละเมิดทางเพศ และในบางกรณีถึงขั้นถูกประหารชีวิต

กึมซองรู้สึกสะเทือนใจอย่างยิ่งเมื่อรู้ว่าเขาจะต้องแยกจากแม่ แต่ทั้งคู่จำเป็นต้องรีบจากกันก่อนที่เจ้าหน้าที่ของเกาหลีเหนือหรือจีนที่ลาดตระเวนจะพบเห็นเข้า

หลังจากการเดินทางอย่างยากลำบากเกือบสองเดือนลัดเลาะผ่านป่าของเขตประเทศไทย ในที่สุดกึมซองก็เดินทางถึงกรุงโซล

ที่มาของภาพ : Getty Photos

กึมซองและแม่ต้องพลัดพรากจากกันตลอดหกปีที่ผ่านมา และขณะนี้อึนฮีต้องการความช่วยเหลือจากลูกชาย

เธอถูกคุมขังในเรือนจำจีนหลังพยายามเดินทางออกจากจีนเพื่อไปพบกึมซองที่กรุงโซล ลูกชายของเธอกังวลว่าเธออาจถูกส่งตัวกลับไปยังเกาหลีเหนือ และหากเป็นเช่นนั้นเขาเชื่อว่าเธออาจต้องจบชีวิตในเรือนจำที่นั่น

ผู้เชี่ยวชาญด้านสิทธิมนุษยชนของสหประชาชาติระบุว่า มีรายงานผู้หญิงสองคนถูกประหารชีวิตหลังถูกส่งกลับประเทศในเดือน ต.ค. 2023 ขณะที่กลุ่มสิทธิมนุษยชนประเมินว่าคนที่ถูกส่งกลับจากจีนไปเกาหลีเหนืออาจมีมากถึง 1,000 ตั้งแต่ตอนนั้นเป็นต้นมา

กึมซองพยายามทำทุกทางที่คิดออกเพื่อช่วยแม่ของเขา รวมถึงการอ้อนวอนต่อรัฐบาลจีน

“ผมแค่อยากขอให้เขาให้โอกาสเธอได้ใช้ชีวิตปกติอีกครั้ง” เขากล่าว

กระทรวงการต่างประเทศของจีนตอบคำถามของบีบีซีว่า จีนเป็นประเทศที่ “ปกครองด้วยกฎหมาย”

“ผู้อพยพผิดกฎหมายไม่ใช่ผู้ลี้ภัย จีนยึดมั่นในท่าทีที่รับผิดชอบ ปฏิบัติตามกฎหมายภายในประเทศและกฎหมายระหว่างประเทศ และจัดการเรื่องเหล่านี้อย่างเหมาะสมด้วยหลักมนุษยธรรม” แถลงการณ์ระบุ

กึมซองพยายามแล้วแต่ไม่สามารถเข้าเยี่ยมแม่ในเรือนจำจีนได้ แต่เขายืนยันว่าจะไม่ยอมแพ้

ที่มาของภาพ : Handout

“แม่ไม่รู้เลยว่าลูกยังมีชีวิตอยู่หรือไม่” อึนฮีเคยบอกลูกชายทางโทรศัพท์ เมื่อเดือน ธ.ค. 2020

เธอรู้ดีว่าเส้นทางผ่านประเทศไทยนั้นอาจยากลำบาก “แม่เป็นห่วงตลอด กลัวว่าจะเกิดอะไรขึ้นกับลูก ?”

เส้นทางที่กึมซองใช้หลบหนีไปยังเกาหลีใต้เป็นเรื่องที่ยากและเต็มไปด้วยอันตราย และช่วงหนึ่งเขาถึงขั้นล้มป่วยลงด้วยอาการที่เชื่อว่าเป็นวัณโรค

“ผมเวียนหัวจนยืนไม่ไหวเลยครับ” เขาเล่าให้แม่ฟัง “ตอนที่เราข้ามเข้าไทยได้ในที่สุด ก็มีคนอุ้มผมไว้บนหลัง”

รัฐบาลเกาหลีใต้มองว่าผู้ลี้ภัยจากเกาหลีเหนือเป็นพลเมืองตามรัฐธรรมนูญ และเสนอที่อยู่อาศัยให้พวกเขา

หลังจากอยู่ในฮาเนวอน ศูนย์สนับสนุนการตั้งถิ่นฐานในกรุงโซล เป็นเวลา 3 เดือน กึมซองซึ่งขณะนั้นอายุ 15 ปี ถูกส่งไปอยู่กับครอบครัวอุปถัมภ์และเริ่มเข้าเรียน

“รู้ไหมว่าแม่คิดถึงลูกมากแค่ไหน” อึนฮีถามลูกชาย “ตอนนี้หัวใจแม่รู้สึกเบาสบายขึ้นแล้ว”

ที่มาของภาพ : Handout

หลังจากแยกทางกับลูกชายในปี 2019 อึนฮีย้ายไปอยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของจีนกับชายที่เธอถูกขายให้ กลายเป็นว่าชายผู้นั้นเป็นคู่ชีวิตที่ใจดี แต่ตลอดเวลาอึนฮีกลับคิดถึงลูกชายอย่างสุดหัวใจ และโหยหาอยากพบเขาอีกครั้ง

เธอพยายามตามหากึมซองหลายครั้ง รวมถึงการไปออกรายการพอดแคสต์ภาษาจีนที่เป็นที่นิยมในหมู่ผู้ลี้ภัยชาวเกาหลีเหนือโดยเล่าถึงลูกชายที่หลบหนีไปเกาหลีใต้

ที่กรุงโซลซึ่งห่างออกไปหลายพันกิโลเมตร เพื่อนของกึมซองบังเอิญฟังรายการนั้นอยู่และทันทีที่ได้ฟังคำบรรยาย เธอก็รู้ทันทีว่าเป็นเขา

หลังจากโทรศัพท์หลายต่อ ในที่สุดกึมซองก็ได้รับหมายเลขแอปพลิเคชันวีแช็ต (WeChat) ของแม่

ทั้งคู่เริ่มคุยกันเป็นประจำ อึนฮีมักถามด้วยความเป็นห่วงว่าลูกชายกินดีอยู่ดีหรือไม่ นอนหลับพอหรือเปล่า และแหย่เขาเล่นเรื่องผมที่ยาวขึ้นเรื่อย ๆ

แต่แล้วในเดือน ธ.ค. 2024 อึนฮีตัดสินใจครั้งใหญ่ หลังจากห่างกันมาห้าปี เธอจะพยายามออกจากจีนเพื่อไปอยู่กับลูกชายในเกาหลีใต้

กึมซองหวาดกลัวว่าจะเกิดอะไรขึ้นบ้างหากแม่ถูกจับ เขาพยายามเตือนให้เธอระมัดระวัง และถึงขั้นพยายามห้ามไม่ให้เธอเดินหน้าตามแผนนี้

เขาไม่ได้รับข่าวใด ๆ จากแม่เป็นเวลาเดือนครึ่ง

จากนั้นก็มีสายโทรศัพท์เข้ามาพร้อมกับข่าวที่เขาเกรงกลัวที่สุด

เมื่อวันที่ 2 ม.ค. 2025 อึนฮีถูกจับทางตอนใต้ของจีนใกล้พรมแดนเมียนมา และในที่สุดเธอก็ถูกย้ายไปยังเรือนจำในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของจีนร่วมกับผู้ลี้ภัยชาวเกาหลีเหนือคนอื่น ๆ

ที่มาของภาพ : Handout

เมื่อเทียบกับในอดีต ปัจจุบันมีผู้ลี้ภัยชาวเกาหลีเหนือเดินทางมาถึงเกาหลีใต้น้อยลงมาก

หลังการระบาดของโควิด เกาหลีเหนือและจีนได้เสริมความเข้มแข็งตามแนวพรมแดนร่วมกันที่มีระยะทางยาว 1,420 กิโลเมตร ด้วยรั้วลวดหนามสองชั้นและมาตรการเฝ้าระวังที่แน่นหนายิ่งขึ้น

ในปี 2025 มีผู้หลบหนีจำนวน 223 คนเดินทางถึงเกาหลีใต้ แต่ก่อนปี 2020 ตัวเลขอยู่ที่ราวปีละ 1,000 คน

จำนวนผู้ลี้ภัยเคยสูงกว่านั้นมาก โดยเฉพาะหลังเกิดวิกฤติความอดอยากในช่วงกลางทศวรรษ 1990 ซึ่งกระตุ้นให้เกิดการอพยพเงียบ ๆ ครั้งใหญ่ตามแนวพรมแดนจีนที่เคยหละหลวมมากกว่าเวลานี้

เช่นเดียวกับอึนฮี ผู้หญิงจำนวนมากที่เดินทางมาถึงจีนในปัจจุบันถูกขายเป็น “เจ้าสาวตลาดมืด”

บางคนเลือกแต่งงานเองเพื่อส่งเงินกลับบ้านหรือเพื่อวางแผนหลบหนีต่อ แต่บางคนถูกลวงด้วยข้อเสนองานที่ไม่มีอยู่จริง และไม่รู้เลยว่าทันทีที่ข้ามพรมแดน พวกเธอจะถูกบังคับให้แต่งงาน

หลังแต่งงาน ผู้หญิงเกาหลีเหนือจำนวนไม่น้อยรู้สึกโดดเดี่ยว และหลายคนเล่าว่าต้องใช้ชีวิตอย่างหวาดกลัวว่าจะถูกส่งตัวกลับประเทศในวันใดวันหนึ่ง

ตลาดเจ้าสาวผิดกฎหมายนี้เกิดจากปัญหาความไม่สมดุลทางเพศอย่างรุนแรงในจีน ซึ่งมีผู้ชายมากกว่าผู้หญิงราว 34 ล้านคน อันเป็นผลมาจากนโยบายลูกคนเดียวในอดีตที่นำไปสู่การทำแท้งแบบเลือกเพศ และในบางกรณีถึงขั้นฆ่-าทารกเพศหญิง เพราะครอบครัวให้ความสำคัญกับลูกชายมากกว่า

ที่มาของภาพ : Handout

ในช่วงสองปีที่ผ่านมา บีบีซีได้สื่อสารผ่านคนกลางกับผู้หญิงชาวเกาหลีเหนือ 4 คนที่อาศัยอยู่ในจีน เราไม่สามารถตรวจสอบข้อมูลของพวกเธอได้โดยอิสระ แต่เรื่องราวเหล่านี้มีลักษณะคล้ายคลึงกับบทสัมภาษณ์หลายร้อยชิ้นที่องค์กรสิทธิมนุษยชนรวบรวมมาตลอดสองทศวรรษที่ผ่านมา

ผู้หญิงเหล่านี้เล่าว่าพวกเธออาศัยอยู่ในพื้นที่ชนบทตามแนวชายแดน ไม่มีสถานะทางกฎหมายหรือเอกสารใด ๆ ทำให้ต้องพึ่งพาความเมตตาซึ่งเป็นไปตามอารมณ์ของสามีแต่เพียงผู้เดียว

หนึ่งในนั้นบอกกับบีบีซีว่าเธออายุเพียง 16 ปีเมื่อถูกขายให้สามีชาวจีนซึ่งมีอายุมากกว่าเธอเกือบสองเท่า เขากักขังเธอไว้ในโรงนาใกล้บ้านและข่xขืxเธอ ก่อนจะประกาศต่อครอบครัวว่าเธอคือคู่หมั้นของเขา เธออาศัยอยู่ในจีนมาเป็นเวลา 15 ปี และมีลูกสองคน

ทางการจีนรู้ดีว่าผู้หญิงจำนวนไม่น้อยอาศัยอยู่ที่ใด และมีการตรวจสอบพวกเธอเป็นประจำ

บางครั้งตำรวจเตือนสามีให้ควบคุมภรรยา และดูแลไม่ให้พวกเธอพยายามหลบหนีออกนอกมณฑลหรือออกนอกประเทศ ผู้หญิงหลายคนบอกว่าเจ้าหน้าที่เก็บตัวอย่างน้ำลาย ลายนิ้วมือ และถ่ายภาพใบหน้าเพื่อนำไปบันทึกในระบบจดจำใบหน้า

รัฐบาลกรุงปักกิ่งต้องการหลีกเลี่ยงไม่ให้ชาวเกาหลีเหนืออพยพเข้าสู่จีนในระลอกที่ใหญ่มากนัก แต่ดูเหมือนจะพอใจที่จะเฝ้าติดตามชีวิตของ “เจ้าสาว” เหล่านี้ ตราบใดที่พวกเธอไม่ก่อปัญหา

ผู้หญิงทั้ง 4 คนกล่าวในข้อความที่ส่งถึงบีบีซีว่า พวกเธอกำลังพยายามอย่างสุดความสามารถเพื่อสร้างชีวิตของตัวเองในจีน

“ฉันเกือบจะมีความสุขดี” หนึ่งในนั้นเขียน

ที่มาของภาพ : Handout

ลีนา ยุน จากฮิวแมนไรท์วอทช์ (Human Rights Seek) กล่าวว่าผู้หญิงเกาหลีเหนือที่เดินทางมาถึงจีนต้องใช้ชีวิตอยู่ใน “ความย้อนแย้งอันโหดร้าย”

“พวกเธอไม่มีวันถูกมองว่าเป็นบุคคลถูกกฎหมาย ไม่มีวันปลอดภัย และติดอยู่ระหว่างการถูกยอมให้อยู่ได้ กับถูกควบคุม”

“การที่แม่ของกึมซองถูกควบคุม เป็นการที่ผู้หญิงยอมสละอิสรภาพของตัวเองเพื่อให้ลูกชายได้ไปถึงที่ปลอดภัย นี่แสดงชัดเจนว่าเกิดอะไรขึ้นกับผู้ที่พยายามหลุดพ้นจากระบบนี้”

แต่สำหรับกึมซอง เขายอมเลือกให้แม่มีชีวิตแบบนั้นอีกครั้ง ดีกว่าการที่เธอถูกส่งตัวกลับไปยังเกาหลีเหนือ

“ผมแค่อยากให้เธอได้รับอนุญาตให้อยู่ในจีน และใช้ชีวิตปกติอยู่เคียงข้างสามีเหมือนแต่ก่อน” เขากล่าว

“ผมกำลังอ้อนวอนจีนอย่างสุดหัวใจว่าขออย่าส่งเธอกลับไปเกาหลีเหนือเลย”

ที่มาของภาพ : AFP through Getty Photos