“เชื้อราซอมบี้” เชื้อราสายพันธุ์ใหม่ที่ค้นพบในบราซิล เรารู้อะไรเกี่ยวกับมันบ้าง ?

ที่มาของภาพ : Joao Paulo Machado De Araujo

    • Author, อังเดร เบียร์นาท
    • Position, บีบีซีนิวส์ บราซิล

นักวิทยาศาสตร์ได้ค้นพบ “เชื้อราซอมบี้” สายพันธุ์ใหม่ในป่าแอตแลนติกของบราซิล ใกล้กับนครริโอ เดอ จาเนโร

เชื้อราสายพันธุ์ใหม่นี้มีชื่อว่า เพอร์เพียวริโอซิลเลียม แอตแลนติกัม (Purpureocillium atlanticum) ซึ่งที่มาของชื่อมาจากสีม่วงของเชื้อราและสถานที่ที่ค้นพบ โดยเชื้อราสายพันธุ์ดังกล่าวได้รับการคัดเลือกให้เป็น 1 ใน 10 สายพันธุ์พืชหรือเห็ดราที่ค้นพบใหม่ยอดเยี่ยมประจำปี 2025 โดยสวนพฤกษศาสตร์หลวง (Royal Botanic Gardens) ในเขตคิว (Kew) กรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร

เชื้อราชนิดนี้เป็นเชื้อราที่แพร่เชื้อในแมงมุมประตูกล (trapdoor spiders) เป็นหลัก โดยแมงมุมชนิดนี้จะสร้างหลุมกับดักขนาดเล็กพร้อมฝาเปิดปิดไว้ดักจับเหยื่อบนพื้นป่า

คำว่า “เชื้อราซอมบี้” ได้รับความนิยมอย่างมากหลังจากการเผยแพร่ซีรีส์ทางโทรทัศน์และวิดีโอเกมยอดนิยมเรื่อง เดอะลาสต์ออฟอัส (The Final of Us)

แต่เชื้อราชนิดนี้นคืออะไรกันแน่ และเราทราบอะไรบ้างเกี่ยวกับเชื้อราสายพันธุ์ใหม่ชนิดนี้

บนพื้นป่า

เชื้อราชนิดนี้ถูกเก็บตัวอย่างเป็นครั้งแรกในเดือน พ.ย. 2022 โดยทีมวิจัยทีมหนึ่งซึ่งมี โจเอา อะเราโฮ นักวิทยาศาสตร์ด้านเชื้อเห็ดราชาวบราซิล และผู้ช่วยศาสตราจารย์ที่มหาวิทยาลัยโคเปนเฮเกนแห่งเดนมาร์ก เป็นส่วนหนึ่งของทีม

พวกเขาเห็นยอดของเชื้อราบนพื้นป่า หลังจากนั้น ผู้ช่วยศาสตราจารย์อะเราโฮจึงใช้มีดพับขุดรอบ ๆ บริเวณนั้นเพื่อนำตัวเชื้อรานี้ออกมาทั้งก้อน

ที่มาของภาพ : Allison Perrigo

ทีมนักวิทยาศาสตร์บันทึกชั่วขณะที่พวกเขาค้นพบเชื้อราชนิดนี้ในป่าแอตแลนติกของบราซิล

ผลการวิเคราะห์แสดงให้เห็นว่าเชื้อราชนิดนี้แพร่เชื้อไปยังแมงมุมประตูกลซึ่งได้เสียชีวิตลงก่อนแล้ว โดยสปอร์เชื้อราได้งอกออกจากตัวแมงมุมก่อนปล่อยสปอร์ออกมา และแพร่เชื้อไปยังแมงมุมตัวอื่น ๆ ต่อไป

Skip ได้รับความนิยมสูงสุด and continue finding outได้รับความนิยมสูงสุด

Stop of ได้รับความนิยมสูงสุด

“จากนั้น เมื่อได้สัมผัสกับแมงมุมตัวอื่นแล้ว สปอร์ก็จะเจาะผ่านเปลือกแข็งภายนอกเข้าไปยังระบบน้ำเห-ืองซึ่งเป็นที่อยู่ของอวัยวะและเลืoดของสิ่งมีชีวิต” ผศ.อะเราโฮ ซึ่งเป็นนักวิจัยสมทบกิตติมศักดิ์ที่สวนพฤกษศาสตร์หลวงที่เขตคิว และเป็นผู้เขียนหลักของบทความวิจัยล่าสุด อธิบาย

เซลล์ต่าง ๆ ของเชื้อราจะเริ่มขยายพันธุ์และเข้ายึดร่างของแมงมุมทั้งหมดในเวลาอันรวดเร็ว

“เชื้อราปล่อยสารเพื่อต่อสู้กับระบบภูมิคุ้มกันของของโฮสต์หรือร่างที่มันเข้าไปอาศัย ซึ่งจะทำให้โฮสต์เสียชีวิตลงในที่สุด” เขากล่าวเสริม

ที่มาของภาพ : Bloomberg by approach of Getty Photographs

อุปกรณ์ขนาดเล็กที่มีชื่อเรียกว่า ออกซ์ฟอร์ดนาโนโพร์ (Oxford Nanopore) เป็นอุปกรณ์ที่ช่วยถอดรหัสพันธุกรรมที่ใช้ในการวิจัยภาคสนาม

ผู้ช่วยศาสตราจารย์อะเราโฮอธิบายว่า ก่อนหน้านี้เคยมีเชื้อราลักษณะคล้ายกันนี้ถูกค้นพบในประเทศต่าง ๆ อย่างญี่ปุ่น ไทย และสหรัฐฯ และพวกมันถูกจัดกลุ่มไว้ในเชื้อราประเภทเดียวกัน คือ เชื้อราเพอร์เพียวริโอซิลเลียม อะทิพิโคลา (Purpureocillium atypicola) แต่จากการวิเคราะห์เพิ่มเติมของทีม ผศ.อะเราโฮ พบว่าตัวอย่างเชื้อราที่ค้นพบในภูมิภาคเหล่านั้นมีความแตกต่างเล็กน้อยทางพันธุกรรมและลักษณะเฉพาะเมื่อเทียบกับเชื้อราที่พบในบราซิล

“สิ่งที่เราเสนอในขณะนี้ โดยอิงจากข้อมูลใหม่ คือ Purpureocillium atypicola แท้จริงแล้วเป็นกลุ่มของเชื้อราหลายสายพันธุ์ ซึ่งหนึ่งในนั้นรวมถึง Purpureocillium atlanticum ด้วย” ผศ.อะเราโฮ กล่าว

เพื่อให้สังเกตการณ์ถึงคุณลักษณะของเชื้อราได้โดยละเอียด ทีมวิจัยได้อาศัยอุปกรณ์พกพาแบบใหม่ที่ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์สามารถจัดลำดับพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิตในพื้นที่วิจัยได้

“ประโยชน์มหาศาลของเทคโนโลยีนี้คือการที่มันจะถูกนำมาใช้ได้ทันทีในพื้นที่หน้างานในขณะที่เชื้อราที่เราค้นพบยังมีความสดใหม่” วาสโก ฟาชาดา นักอนุกรมวิธานเชื้อราแห่งสวนพฤกษศาสตร์หลวงที่เขตคิว ซึ่งไม่ได้เกี่ยวข้องโดยตรงกับงานวิจัยชิ้นล่าสุด อธิบาย

“ข้อเท็จจริงที่ว่าเนื้อเยื่อของเชื้อรายังมีชีวิตอยู่ ได้ช่วยเพิ่มโอกาสในการได้ลำดับทางพันธุกรรมที่มีคุณภาพสูงและทำให้การศึกษาวิจัยเรื่องนี้ดีขึ้น” เขาอธิบาย

ควบคุมร่างโฮสต์

ก่อนหน้านี้เชื้อราหลายสิบชนิดที่รู้จักกันทั่วไปในชื่อ “เชื้อราซอมบี้” ล้วนแต่ได้รับการอธิบายลักษณะแล้วโดยนักวิทยาศาสตร์

เชื้อราที่มีชื่อเสียงโด่งดังที่สุดคือ โอฟิโอคอร์ดิเซปส์ (Ophiocordyceps) ซึ่ง เซอร์ เดวิด แอตเทนบะระ นักธรรมชาติวิทยาชื่อดังชาวอังกฤษเคยนำเสนอเรื่องราวนี้ไว้ในสารคดีชุดแพลนเน็ตเอิร์ธ (Planet Earth) ของบีบีซี เชื้อราชนิดนี้สามารถบุกรุกเข้าไปในร่างของตัวแมลง อย่างเช่นมดบางชนิด และเข้าไปควบคุมระบบประสาทของแมลงเหล่านั้นและพาพวกมันไปในที่สูงขึ้นซึ่งสปอร์ของเชื้อราจะสามารถแพร่กระจายได้ง่ายขึ้น

กลไกเช่นนี้เป็นแรงบันดาลใจให้กับการสร้างนิยายแนววันสิ้นโลกอย่าง เดอะลาสต์ออฟอัส (The Final of Us) ซึ่งมีเส้นเรื่องแสดงถึงอารยธรรมโลกที่ล่มสลายหลังจากเกิดโรคระบาดที่มีสาเหตุจากเชื้อราที่สามารถเข้าไปควบคุมจิตใจมนุษย์และเปลี่ยนร่างให้เป็นซอมบี้

“เพอร์เพียวริโอซิลเลียม (Purpureocillium) อยู่ในวงศ์เดียวกันกับ โอฟิโอคอร์ดิเซปส์ (Ophiocordyceps) ดังนั้นจึงมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกัน กล่าวได้ว่ามันเป็นญาติกัน” ผศ.อะเราโฮ กล่าว

แต่ถึงแม้จะมีจุดคล้ายคลึงกันระหว่างชีวิตจริงกับนิยาย แต่ไม่มีเหตุผลที่เราจะต้องกังวลถึงเจ้าเชื้อรา เพอร์เพียวริโอซิลเลียม แอตแลนติกัม ตัวนี้ เพราะมันแพร่เชื้อเฉพาะในแมงมุมประตูกล และดูเหมือนว่าจะไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อมนุษย์หรือสัตว์ชนิดอื่น

ที่มาของภาพ : Getty Photographs

เดอะลาสต์ออฟอัส (The Final of Us) ซีรีส์จากค่าย HBO ดำเนินมาแล้ว 2 ซีซั่น และแฟน ๆ ต่างรอคอยซีซั่นที่ 3

โลกที่ยังไม่ถูกสำรวจ

รายงานของสวนพฤกษศาสตร์หลวงในเขตคิวเมื่อปี 2023 ประเมินว่ามีสายพันธุ์ของเชื้อราบนโลกมากถึง 2.5 ล้านสายพันธุ์ ทว่ามีเพียง 10% เท่านั้นที่ได้รับการค้นพบทางวิทยาศาสตร์

“มีงานอีกมากมายที่ต้องทำและมีอีกหลายสิ่งหลายอย่างเกี่ยวกับเชื้อราที่ยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด” ฟาชาดา นักอนุกรมวิธานเชื้อราแห่งสวนพฤกษศาสตร์หลวงในเขตคิว เน้นย้ำ

การทำความเข้าใจความหลากหลายที่มีมากมายมหาศาลนี้จะช่วยให้เราสามารถหาทางออกให้กับปัญหาในปัจจุบันและอนาคตได้

“เชื้อราเกี่ยวข้องโดยตรงกับสุขภาพของมนุษย์ เช่น หากดูเชื้อราเพอร์เพียวริโอซิลเลียม ลองนึกถึงจำนวนของแบคทีเรีย แมลง และเชื้อราอื่น ๆ ที่มันต้องต่อสู้เพื่อเอาตัวรอด มันต้องสร้างตัวปฏิชีวนะ (antibiotics) ที่มีศักยภาพจำนวนมากเลยทีเดียว” ผศ.อะเราโฮ ประเมิน

“ศักยภาพในการผลิตสารประกอบใหม่จากเชื้อราที่สามารถนำมาใช้ในทางการแพทย์นั้นมีมหาศาล แต่เรายังไม่รู้จักเชื้อราทุกสายพันธุ์ดีนัก” เขากล่าว

ด้านฟาชาดา นักวิทยาศาสตร์จากสวนพฤกษศาสตร์หลวงในเขตคิว เห็นด้วย และบอกว่า “สิ่งนี้ยิ่งมีความสำคัญมากขึ้นในยุคของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ที่เราต้องหาทางเลือกอื่นที่ยั่งยืนกว่าเดิม” เขาชี้ “ศักยภาพที่เชื้อราอาจเป็นประโยชน์ต่อเรามันเยอะจนแทบจินตนาการไม่ได้เลย”

ผศ.อะเราโฮ มองเห็นความหวังในการเร่งผลักดันงานวิจัยเกี่ยวกับเชื้อราผ่านเทคโนโลยีใหม่ ๆ รวมถึงผ่านวิดีโอเกมด้วย

“เดอะลาสต์ออฟอัสเป็นตัวเปลี่ยนเกม มันเปลี่ยนแปลงสิ่งต่าง ๆ ไปอย่างสิ้นเชิง ปัจจุบันผมเห็นว่ามีนักศึกษาจำนวนมากขึ้นที่สนใจการวิจัยเรื่องเชื้อรา” เขากล่าวอย่างมีความสุข

“และนี่คือวิถีที่น่าทึ่งของเชื้อราเหล่านี้ มันดูดีในภาพถ่าย มันสวยงาม… อย่างน้อยก็ในสายตาผม” นักวิทยาศาสตร์ผู้นี้กล่าวเกลื้อเสียงหัวเราะ