ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ก

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 การขุดคลองสายใหม่และการขุดลอกคลองเดิมเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาโครงข่ายคมนาคมทางน้ำ ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อการเดินทางและการขนส่งสินค้าในยุคนั้น โดย “คลองเปรมประชากร” ถือเป็นคลองขุดสายแรกในรัชกาลของพระองค์ เริ่มดำเนินการในปี พ.ศ. 2413 ตามพระราชดำริ เพื่อเชื่อมเส้นทางระหว่างแม่น้ำเจ้าพระยากับพื้นที่ทางเหนือให้สะดวกยิ่งขึ้น ลดระยะทางการเดินเรือ และเอื้อต่อการขนส่งข้าวสู่ตลาดต่างประเทศ
.
ภาพถ่ายจากดาวเทียม THEOS-2 เผยให้เห็นแนวคลองเปรมประชากรและสภาพพื้นที่ชุมชนโดยรอบ ตลอดจนร่องรอยของการเปลี่ยนแปลงจากโครงการพัฒนา ทั้งบริเวณที่มีการรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างซึ่งรุกล้ำแนวคลองเพื่อเปิดพื้นที่ทางน้ำ การก่อสร้างเขื่อนคอนกรีตเสริมเหล็กตามแนวคลอง และการจัดหาที่อยู่อาศัยที่เหมาะสมผ่านโครงการบ้านมั่นคง โดยมีเป้าหมายเพื่อจัดระเบียบที่อยู่อาศัย ปรับปรุงสภาพแวดล้อมชุมชน และเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำ ทั้งนี้ ข้อมูลที่ระบุว่าโครงการมีความคืบหน้ามากกว่า 40% เป็นสถานะ ณ ช่วงเวลาที่จัดทำบทความ
.
คลองเปรมประชากรเริ่มต้นจากบริเวณคลองผดุงกรุงเกษม มุ่งขึ้นไปทางเหนือ ผ่านพื้นที่ชานเมืองของกรุงเทพฯ ก่อนเชื่อมต่อกับแม่น้ำเจ้าพระยาบริเวณอำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา มีความยาวรวมมากกว่า 50 กิโลเมตร ตลอดเส้นทาง คลองสายนี้ไม่ได้เป็นเพียงเส้นทางสัญจรและขนส่งสินค้าเท่านั้น แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของการตั้งถิ่นฐานและการขยายตัวของชุมชน โดยเฉพาะในพื้นที่หลักสี่ ดอนเมือง และรังสิต ซึ่งค่อย ๆ เปลี่ยนผ่านจากพื้นที่ชานเมืองไปสู่เขตเมืองที่มีประชากรอาศัยอยู่อย่างหนาแน่น
.
เมื่อเมืองขยายตัว พื้นที่ริมคลองบางส่วนถูกใช้เป็นที่อยู่อาศัยและมีสิ่งปลูกสร้างรุกล้ำแนวลำน้ำ ขณะเดียวกัน ปัญหาขยะมูลฝอยและน้ำเสียก็ส่งผลต่อสภาพแวดล้อมและคุณภาพน้ำในคลอง การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ทำให้คลองเปรมประชากรต้องเผชิญโจทย์ที่ซับซ้อนขึ้น จากเดิมที่เป็นเส้นทางคมนาคมทางน้ำ สู่การเป็นพื้นที่ซึ่งต้องรองรับทั้งการระบายน้ำ การอยู่อาศัยของชุมชน และการพัฒนาเมืองที่เติบโตอย่างต่อเนื่อง
.
สถานการณ์มหาอุทกภัยในปี พ.ศ. 2554 เป็นหนึ่งในเหตุการณ์ที่ทำให้เห็นถึงความสำคัญของการบริหารจัดการทางน้ำในพื้นที่ โดยสิ่งปลูกสร้างและสิ่งกีดขวางบางส่วนอาจเป็นปัจจัยที่ลดประสิทธิภาพการไหลและการระบายน้ำในคลอง ต่อมาในปี พ.ศ. 2560 จึงเริ่มดำเนินโครงการพัฒนาคลองเปรมประชากร เพื่อแก้ไขปัญหาการรุกล้ำพื้นที่คลอง ปรับปรุงสภาพแวดล้อม และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนที่อาศัยอยู่ริมคลอง ควบคู่กับการเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำ
.
จากคลองที่ขุดขึ้นตามพระราชดำริเพื่อประโยชน์ด้านการคมนาคมและการขนส่งในอดีต สู่ลำคลองที่มีบทบาทต่อการระบายน้ำและการดำรงชีวิตของผู้คนในปัจจุบัน เรื่องราวของคลองเปรมประชากรสะท้อนให้เห็นว่า การพัฒนาเมืองไม่ได้มีเพียงการสร้างสิ่งใหม่ แต่ยังเกี่ยวข้องกับการจัดการโครงสร้างพื้นฐานที่มีอยู่เดิมให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมและความต้องการของผู้คนที่เปลี่ยนแปลงไป โดยภาพถ่ายจากดาวเทียมเป็นอีกหนึ่งเครื่องมือที่ช่วยให้เราเข้าใจการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ได้ชัดเจนยิ่งขึ้น
.
ภาพและข้อมูลจาก สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน)



RSS) ที่มา : Nationwide Geographic Thailand's

ผู้เรียบเรียง