บทวิเคราะห์ใน The Economist ที่พูดคุยกับบรรดานักการทูต ที่ปร

บทวิเคราะห์ใน The Economist ที่พูดคุยกับบรรดานักการทูต ที่ปรึกษา ผู้เชี่ยวชาญจีน พวกเขาประเมินว่าว่าสงครามอิหร่านครั้งนี้อาจเร่งความเสื่อมถอยของสหรัฐฯ และเบี่ยงเบนความสนใจออกจากเอเชีย เปิดโอกาสให้จีนขยายอิทธิพลทางเทคโนโลยี พลังงาน และเศรษฐกิจ พร้อมตอกย้ำแนวทาง “พึ่งพาตนเอง” ของประธานสีจิ้นผิง ในการประชุมสุดยอดสองผู้นำในเดือนหน้า ‘โดนัลด์ ทรัมป์’ อาจเจรจาโน้มน้าวได้ง่ายขึ้น จีนอาจจะบรรลุข้อตกลงเกี่ยวกับมาตรการภาษี และการควบคุมการส่งออก รวมไปถึงประเด็นไต้หวัน

แต่เบื้องหลังความมั่นใจนั้นยังมีความกังวล ทั้งความไม่แน่นอนของสงคราม ผลกระทบต่อการค้า และความเป็นไปได้ที่จีนเองอาจคำนวณผิด เพราะจีนมักมีท่าทีระมัดระวัง ถูกจำกัดด้วยกรอบของพรรคคอมมิวนิสต์ และหลายต่อหลายครั้งที่ผ่านมาเมื่อสหรัฐฯ ไม่ได้ทำหน้าที่เป็นหลักประกันความมั่นคงของโลก จีนก็มักลังเลที่จะก้าวเข้ามาแทนที่

โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ทักทาย สีจิ้นผิง ประธานาธิบดีจีน ก่อนการประชุมทวิภาคีที่อาคารผู้โดยสารท่าอากาศยานนานาชาติกิมแฮ วันพฤหัสบดีที่ 30 ตุลาคม 2025 ที่เมืองปูซาน ประเทศเกาหลีใต้ (ที่มา: แฟ้มภาพ/Daniel Torok/The White nce)

อย่าขัดจังหวะศัตรูที่กำลังผิดพลาด

การทำสงครามกับอิหร่านเคยถูกคาดหมายว่าจะเปลี่ยนแปลงตะวันออกกลาง ด้วยการทำให้ระบอบการปกครองที่ถูกมองว่าเป็นภัยอ่อนแอลง และสกัดกั้นความทะเยอทะยานด้านนิวเคลียร์ของอิหร่าน สำหรับผู้สนับสนุนสายฮาร์ดคอร์ สงครามครั้งนี้ยังอาจเปลี่ยนแปลงโลกได้ด้วยการกดดันจีนซึ่งกำลังผงาดขึ้น โดยจะแสดงให้เห็นว่าการที่อเมริกาควบคุมเส้นทางการไหลของน้ำมัน ทำให้จีนอยู่ในภาวะเปราะบางเพียงใด อีกทั้งยังช่วยเสริมพลังการยับยั้ง (deterrence) ด้วยการตอกย้ำความเหนือกว่าทางทหารของสหรัฐฯ เมื่อเทียบกับความลังเลหรือความไร้ความสามารถของจีนในการช่วยเหลือพันธมิตรของตน

แต่เมื่อการสู้รบดำเนินมาได้หนึ่งเดือน เหตุผลเช่นนี้กลับดูเป็นความเข้าใจที่ผิดพลาดและเต็มไปด้วยความหยิ่งทะนง และอย่างน้อย นั่นคือมุมมองจากปักกิ่ง นิตยสาร The Economist ได้พูดคุยกับนักการทูต ที่ปรึกษา นักวิชาการ ผู้เชี่ยวชาญ ตลอดจนเจ้าหน้าที่รัฐทั้งในอดีตและปัจจุบันของจีน เกือบทั้งหมดมองว่าสงครามครั้งนี้เป็นความผิดพลาดร้ายแรงของสหรัฐฯ พวกเขากล่าวว่าจีนเลือกยืนดูอยู่ห่าง ๆ เพราะผู้นำจีนเข้าใจคำกล่าวที่มักถูกยกให้เป็นของนโปเลียน โบนาปาร์ต (Napoleon Bonaparte) ซึ่งเชื่อกันว่าเอ่ยขึ้นเมื่อฝ่ายตรงข้ามของเขากำลังละทิ้งชัยภูมิสูงข่มที่สมรภูมิเอาสเตอร์ลิทซ์ (Austerlitz) ว่า “อย่าขัดจังหวะศัตรูตอนที่เขาอยู่กลางความผิดพลาด”

ชาวจีนจำนวนมากมองว่าสงครามครั้งนี้จะเร่งให้ความเสื่อมถอยของอเมริกาเกิดขึ้นเร็วขึ้น พวกเขาเห็นว่าการใช้กำลังของสหรัฐฯ เป็นการยืนยันความถูกต้องของแนวทางที่ผู้นำจีน สีจิ้นผิง ให้ความสำคัญกับ “ความมั่นคง” มากกว่าการเติบโตทางเศรษฐกิจ และยังคาดหวังว่าเมื่อสันติภาพมาถึง ก็จะเปิดโอกาสให้จีนเข้าไปใช้ประโยชน์จากสถานการณ์นั้นได้ อย่างไรก็ตาม เบื้องหลังความมั่นใจดังกล่าวก็ยังมีความกังวลแฝงอยู่ รวมถึงสัญญาณเตือนถึงความเป็นไปได้ที่จีนเองอาจคำนวณสถานการณ์ผิดพลาด

ประการแรก มุมมองในปักกิ่งคือ สหรัฐฯ กำลังโจมตีอิหร่านเพราะรู้สึกว่าอำนาจของตนกำลังถดถอย เช่นเดียวกับจักรวรรดิอังกฤษในศตวรรษที่ 19 การแสดงแสนยานุภาพทางทหารอันน่าเกรงขามของสหรัฐฯ กลับตัดกันอย่างชัดเจนกับการขาดเป้าหมายที่ชัดเจนหรือความยับยั้งชั่งใจ โดนัลด์ ทรัมป์ ปฏิเสธคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ ออกคำขู่ที่รุนแรงเกินจริง และในช่วงเวลาที่บทความนี้เผยแพร่ เขากำลังจะกล่าวปราศรัยต่อประชาชนท่ามกลางกระแสข่าวเรื่องความเป็นไปได้ในการถอนตัวจากสถานการณ์ดังกล่าว (หมายเหตุ: โดนัลด์ ทรัมป์ แถลงความคืบหน้าสงครามอิหร่านหลังครบรอบ 1 เดือนเมื่อคืนวันที่ 1 เม.ย. ในเวลาสหรัฐอเมริกา แต่ยังไม่ส่งสัญญาณการยุติการสู้รบ) การขาดยุทธศาสตร์ที่ชัดเจนเช่นนี้ทำให้สหรัฐฯ ตกอยู่ในความเสี่ยงที่จะล้มเหลว

บรรดาผู้เชี่ยวชาญชาวจีนหวังว่าสงครามครั้งนี้จะยิ่งขยายกระแสการพูดถึง “ความเสื่อมถอยของอเมริกา” ให้กว้างขวางขึ้น การให้ความเห็นของโดนัลด์ ทรัมป์ เกี่ยวกับความเป็นไปได้ของปฏิบัติการภาคพื้นดิน สะท้อนให้เห็นว่าการตัดสินใจที่ขาดการไตร่ตรองเพียงก้าวเดียวสามารถนำไปสู่ก้าวต่อไปได้อย่างง่ายดาย หากอิหร่านตกอยู่ในความโกลาหล หรือหากระบอบการปกครองอิหร่านยังคงยึดกุมอำนาจต่อไป สหรัฐฯ ก็อาจต้องใช้เวลาหลายปีในการรับมือวิกฤตในตะวันออกกลาง และหากอิหร่านเดินหน้าพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ “ลุงแซม” ก็อาจต้องเข้าสู่สงครามอีกครั้ง

ทั้งหมดนี้จะยิ่งเบี่ยงเบนความสนใจของสหรัฐฯ ออกจากภูมิภาคเอเชียตะวันออก ซึ่งหากเป็นไปตามที่จีนต้องการ ก็จะกลายเป็นการกำหนดทิศทางของศตวรรษที่ 21 สงครามครั้งนี้ยังทำให้ประเทศต่าง ๆ ที่พึ่งพาสหรัฐฯ เกิดความกังวลมากขึ้น ไม่เพียงเพราะพันธมิตรของพวกเขาดูไม่น่าเชื่อถือเหมือนเดิม แต่ยังเพราะพวกเขาต้องรับภาระจากราคาพลังงานและวัตถุดิบที่สูงขึ้นอันเป็นผลจากการตัดสินใจที่หุนหันพลันแล่นของสหรัฐฯ ด้วย ดังนั้น ประเทศในเอเชียจะระมัดระวังมากขึ้นหรือไม่ในการหลีกเลี่ยงการกระทบกระทั่งกับจีน?

ประการที่สอง เจ้าหน้าที่จีนมองว่าสงครามครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึงความถูกต้องของแนวทางที่ สีจิ้นผิง เน้นการสร้าง “ความพึ่งพาตนเอง” ด้านเทคโนโลยีและทรัพยากร แม้ว่าความพยายามเหล่านี้จะต้องแลกมาด้วยการชะลอตัวของการเติบโตทางเศรษฐกิจ (ซึ่งยังคงต่ำกว่าศักยภาพอย่างดื้อดึงและสิ้นเปลืองโดยไม่จำเป็น) ผู้นำจีนพยายามปกป้องประเทศจากความเสี่ยงที่เส้นทางสำคัญทางเศรษฐกิจจะถูกปิดกั้น โดยได้สร้างคลังสำรองน้ำมันดิบเชิงยุทธศาสตร์ขนาด 1.3 พันล้านบาร์เรล เพียงพอสำหรับใช้อีกหลายเดือน อีกทั้งยังกระจายแหล่งผลิตพลังงานไปสู่นิวเคลียร์ พลังงานแสงอาทิตย์ และพลังงานลม ควบคู่กับการคงการใช้ถ่านหินที่ผลิตภายในประเทศไว้ จีนยังแสดงความเป็นสัจนิยมตามแบบฉบับของตน ด้วยการเอื้อให้การค้าขายน้ำมันของอิหร่านดำเนินต่อไป

นอกจากนี้ สีจิ้นผิง ยังได้ลงทุนสร้าง “จุดคอขวด” ของตนเองเพื่อใช้เป็นเครื่องมือยับยั้งสหรัฐฯ เมื่อปีที่ผ่านมา หลังจากโดนัลด์ ทรัมป์ ยกระดับมาตรการภาษีศุลกากร เขาเคยขู่จะจำกัดการส่งออกแร่หายาก ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งต่ออุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์และเทคโนโลยีพลังงานสะอาด แม้อิทธิพลต่อรองนี้อาจลดลงเมื่อสหรัฐฯ หาแหล่งทางเลือกได้ แต่ผู้นำจีนก็กำลังมองหาจุดกดดันใหม่ ๆ อยู่แล้ว รวมถึงโมเลกุลยาสำคัญบางชนิด ชิปบางประเภท และระบบโลจิสติกส์ ขณะเดียวกัน เขาต้องการให้จีนครองความได้เปรียบในเทคโนโลยีใหม่ เช่น การประมวลผลเชิงควอนตัมและหุ่นยนต์

ท้ายที่สุด สงครามครั้งนี้จะสร้างโอกาสใหม่ ๆ ประเทศในอ่าวเปอร์เซียและอิหร่านจะเปิดประมูลสัญญาฟื้นฟูประเทศด้วยวงเงินมูลค่าสูง หลายประเทศที่กังวลต่อความเสี่ยงของการถูกปิดกั้นการขนส่งในช่องแคบฮอร์มุซในอนาคต จะหันไปซื้อเทคโนโลยีพลังงานสีเขียวจากจีนมากขึ้น รวมถึงอุปกรณ์จากผู้ผลิตพลังงานแสงอาทิตย์ พลังงานลม และแบตเตอรี่ ซึ่งล้วนกำลังเผชิญภาวะกำลังการผลิตส่วนเกิน ในขณะที่สหรัฐฯ แสดงท่าทีขึ้น ๆ ลง ๆ ไม่แน่นอน แนวทาง “ผลประโยชน์นิยมแบบเย็นชา” ของจีนอย่างน้อยก็ถูกมองว่ามีความสม่ำเสมอและคาดการณ์ได้

จีนยังเชื่อว่าสามารถใช้ประโยชน์จากสหรัฐฯ ได้อีกด้วย เมื่ออ่อนแรงลงจากสถานการณ์ในอิหร่าน โดนัลด์ ทรัมป์ อาจกลายเป็นคู่เจรจาที่โน้มน้าวได้ง่ายขึ้น ในการประชุมสุดยอดกับสีจิ้นผิง ที่ปักกิ่งในเดือนพฤษภาคม จีนหวังจะวางพื้นฐานสำหรับข้อตกลงที่จะจำกัดการใช้มาตรการภาษีและการควบคุมการส่งออกของสหรัฐฯ และอาจเปิดทางสู่กรอบความร่วมมือด้านการลงทุนของจีนในสหรัฐฯ ด้วย

ในสถานการณ์ที่ดีที่สุดสำหรับอาหวังจีนก็คือ โดนัลด์ ทรัมป์ อาจประกาศว่าสหรัฐฯ คัดค้านเอกราชของไต้หวัน และสนับสนุน “การรวมชาติอย่างสันติ” ซึ่งจะถือเป็นการเปลี่ยนแปลงจากแนวทาง “ความคลุมเครือเชิงยุทธศาสตร์” ที่เฮนรี คิสซินเจอร์ เคยกำหนดไว้แต่เดิมเกี่ยวกับสถานะของไต้หวัน

อย่างไรก็ตาม ความมองโลกในแง่ดีของจีนก็ยังถูกถ่วงด้วยความกังวล ผู้เชี่ยวชาญจำนวนหนึ่งรู้สึกประหลาดใจกับวิธีที่กองทัพสหรัฐฯ ใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อประสานการปฏิบัติการทางทหาร นั่นเป็นอีกเหตุผลหนึ่งที่ทำให้พวกเขาปฏิเสธแนวคิดที่ว่า สีจิ้นผิงกำลังเร่งรีบจะบุกไต้หวัน ดังที่กรณีของอิหร่านแสดงให้เห็น สงครามเป็นสิ่งที่คาดเดาไม่ได้ และหากอเมริกากำลังเสื่อมถอยจริง สงครามก็อาจไม่จำเป็น ความกังวลอื่น ๆ ยังอยู่ในด้านเศรษฐกิจ หากสงครามยืดเยื้อ ความเสียหายต่อจีนและการส่งออกของจีนก็จะเพิ่มขึ้น แม้ว่าประเทศอื่น ๆ อาจได้รับผลกระทบหนักกว่า

แม้การวิเคราะห์ของจีนจะมีลักษณะเยือกเย็นและคำนวณอย่างรอบคอบ แต่ก็ยังมี “จุดบอดทางยุทธศาสตร์” อยู่ประการหนึ่ง นักคิดจีนมักไม่ค่อยเต็มใจพิจารณาความเป็นไปได้ที่สหรัฐฯ อาจกลายเป็นมหาอำนาจเถื่อน (rogue vitality) ที่ฉีกทำลายระเบียบโลกซึ่งตนเองเป็นผู้สร้างขึ้น แม้ว่าจีนจะชอบวิพากษ์วิจารณ์คุณค่าของโลกตะวันตกอยู่เสมอ แต่จีนเองก็เติบโตได้ดีภายใต้กติกาสากลที่สหรัฐฯ ทุ่มเทสร้างและค้ำจุนมา

โลกที่ไร้เสถียรภาพจะเป็นสิ่งที่ไม่สบายสำหรับจีน ความปั่นป่วนระดับโลกจะบั่นทอนการเติบโตที่ขับเคลื่อนด้วยการส่งออกของจีน ซึ่งเป็นเรื่องน่ากังวลสำหรับพรรคการเมืองที่ความชอบธรรมตั้งอยู่บนความมั่งคั่ง ความมีระเบียบแบบเข้มงวด และแนวคิดความพิเศษเฉพาะของจีนเอง

สถานการณ์เช่นนั้นอาจเกิดขึ้นพร้อมกับความเสื่อมถอยของสหรัฐฯ แต่ก็ไม่จำเป็นต้องเป็นเช่นนั้นเสมอไป เมื่อต้องเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีและการเมือง สหรัฐฯ แสดงให้เห็นซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่ามีความสามารถโดดเด่นในการปรับตัวใหม่ ในทางตรงกันข้าม จีนมีความระมัดระวัง สังคมกำลังเข้าสู่ภาวะสูงวัย และถูกจำกัดด้วยกรอบอุดมการณ์ของพรรคคอมมิวนิสต์จีน นอกจากนี้ ในหลายครั้งที่ผ่านมา เมื่อสหรัฐฯ ไม่ได้ทำหน้าที่จัดหาความมั่นคงระดับโลก จีนก็มักลังเลที่จะก้าวเข้ามาแทนที่

จีนกำลังวางน้ำหนักอย่างมากไว้กับสมมติฐานว่าสหรัฐฯ จะไม่สามารถเติบโตได้ท่ามกลางความไร้ระเบียบที่ตนเองกำลังก่อขึ้น แต่ก็มีอนาคตอีกแบบหนึ่งที่สหรัฐฯ โอบรับความปั่นป่วน ขณะที่จีนหันกลับไปปิดตัวเอง และอนาคตเช่นนั้นอาจเป็นของสหรัฐฯ ก็เป็นได้

ที่มา: แปลและเรียบเรียงจาก

• How China hopes to salvage from the battle, The Economist, 1 Apri| 2026 https://www.economist.com/leaders/2026/04/01/how-china-hopes-to-salvage-from-the-battle