“ประชาชนยอมรับความพ่ายแพ้ได้ แต่ต้องเป็นความพ่ายแพ้ที่เกิดขึ้นอย่างโปร่งใส” คือข้อความที่ถูกระบุอยู่บนจดหมายที่ถูกยื่นให้กับคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เพื่อขอให้พิจารณาการนับคะแนนเลือกตั้งใหม่ทั้งประเทศ โดยกลุ่มแนวร่วมธรรมศาสตร์และการชุมนุม และภาคประชาชนอื่น ๆ เมื่อช่วงเช้าวันนี้ (11 ก.พ.)

คืนวานนี้ (10 ก.พ.) ได้มีการรวมตัวกันของภาคประชาชน นำโดยกลุ่มแนวร่วมธรรมศาสตร์และการชุมนุม ที่บริเวณสกายวอล์ค หน้าหอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) โดยผู้คนร่วมถือกระดาษ เปิดไฟฉายจากโทรศัพท์มือถือในยามค่ำคืน เรียกร้องให้ กกต. “นับคะแนนเลือกตั้ง 69 ใหม่ทั่วประเทศ”

การรวมตัวกันเพื่อเรียกร้องไม่ได้เกิดขึ้นแค่ในกรุงเทพฯ เท่านั้น เพราะคืนวานนี้ใน จ.เชียงใหม่ กลุ่มนักศึกษาและคณะก่อการล้านนา ก็รวมตัวกันที่บริเวณศาลาอ่างแก้ว มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เพื่อเรียกร้องการนับคะแนนใหม่เช่นกัน

อาสาสมัครจับตาการเลือกตั้งเครือข่ายเยาวชนสังเกตการณ์การเลือกตั้งเพื่อประชาธิปไตย (We Peer) ที่อ้างว่ามีอาสาสมัครมากกว่า 16,360 คน ครอบคลุมทั้ง 77 จังหวัด รายงานปัญหาหลายจุด ทั้งที่ส่อเกิดเหตุ “บัตรเขย่ง” ไปจนถึงความผิดพลาดของการปฏิบัติงานของกรรมการประจําหน่วยเลือกตั้ง (การประปานครหลวง)

“กรรมการประจำหน่วยจะบันทึกไว้ว่าเวลานั้นมีผู้ทักท้วงการลงคะแนน นับคะแนน รวมคะแนน ถ้าเป็นตำรวจก็เหมือนบันทึกประจำวันของตำรวจ… กรณีที่ท่านจะร้องว่าให้นับคะแนนใหม่ ให้เลือกตั้งใหม่ คณะกรรมการการเลือกตั้งก็ต้องพิจารณาจากหลักฐานเหล่านี้ประกอบ เราจะสั่งอย่างไรก็ได้ไม่ได้ มันต้องมีที่มาที่ไปเหตุและผล” ว่าที่ ร.ต.ภาสกร สิริภคยาพร รองเลขาธิการคณะกรรมการการเลือกตั้ง ระบุ

หลัง กกต. หยุดตัวเลขความคืบหน้าของการนับคะแนนไว้ที่ 94% บนเว็บไซต์รายงานผลการเลือกตั้งปี 2569 อย่างไม่เป็นทางการ ภาคประชาชนหลายคนออกมาตั้งข้อสังเกตถึงความแตกต่างของตัวเลขผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้งของ สส. แบบแบ่งเขต และ สส.แบบบัญชีรายชื่อ (ปาร์ตี้ลิสต์)

“ทั้งที่ผู้มีสิทธิเลือกตั้งรับบัตรเลือกตั้ง 2 ใบ และเดินเข้าคูหาเดียวกัน แต่ทำไมคะแนนผู้สมัคร สส.แบบแบ่งเขต กับ สส.แบบบัญชีรายชื่อ ในหลายพื้นที่กลับมีจำนวนไม่เท่ากันอย่างมีนัยสำคัญ” คือคำถามที่ Vote62 ระบุบนโพสต์เฟซบุ๊ก

วันนี้ เว็บไซต์ของ กกต. ระบุว่ามีผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้งลงคะแนน สส.แบบแบ่งเขต 34,632,581 คน แต่มีผู้มาใช้สิทธิลงคะแนน สส.บัญชีรายชื่อ 34,565,642 คน ซึ่งต่างกันอยู่ถึง 66,939 เสียง

ด้าน สฤณี อาชวานันทกุล นักวิชาการอิสระ ออกมาตั้งข้อสังเกตว่าตัวเลขที่ต่างกันของบัตรเลือกตั้งทั้งสองประเภทไม่สมเหตุสมผล เพราะผู้มีสิทธิจะได้รับบัตรเลือกตั้งสองใบเมื่อเดินเข้าคูหา แม้เจ้าหน้าที่อาจผิดพลาดให้ไปเพียงใบเดียวบ้าง “แต่ความเป็นไปได้น้อยมาก ๆ และผู้มีสิทธิน่าจะทักท้วงถ้าได้ไม่ครบสองใบ”

เธอบอกด้วยว่าคำชี้แจงของ กกต. ก็อาจไม่มีน้ำหนักมากพอ เช่น การจะบอกว่าเป็นความผิดพลาดของเจ้าหน้าที่ แต่ตัวเลขที่แตกต่างกันก็ควรจะต่ำมาก อีกทั้งในบางจังหวัดกลับมีตัวเลขดังกล่าวสูงถึงหลักหมื่น

เธออ้างด้วยว่ามีเจ้าหน้าที่กระทรวงการต่างประเทศ (กต.) ให้ข้อมูลว่า ผู้ออกเสียงเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรราว 100,000 คน อาจเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดความคลาดเคลื่อนได้ เพราะผู้มีสิทธิอาจส่งบัตรเลือกตั้งกลับมาไม่ครบ แต่เธอก็บอกว่านั่นก็น่าจะเป็นกรณีที่น้อยมาก

อีกหนึ่งเหตุผลที่อาจทำให้เกิดตัวเลขไม่เท่ากัน คือผู้มาใช้สิทธิบางคนอาจมีชื่อในทะเบียนบ้านไม่ครบ 90 วัน จึงไม่ได้เลือก ส.ส. เขต แต่นั่นก็จะทำให้เกิดกรณี “จำนวนผู้มีสิทธิเลือก สส. จะต้อง น้อยกว่า จำนวนผู้มีสิทธิเลือก บัญชีรายชื่อ” เท่านั้น สฤณีอธิบาย

เมื่อช่วงเย็นของวันนี้ (11 ก.พ.) รองเลขาธิการคณะกรรมการการเลือกตั้ง แถลงอธิบายถึงสาเหตุความแตกต่างของจำนวนบัตรสองประเภทว่า ตัวเลขที่แสดงบนเว็บไซต์ของ กกต. อาจมีความคลาดเคลื่อน เนื่องจากเป็นการรายงานผลอย่างไม่เป็นทางการ

“สิ่งที่อยู่ในเว็บไซต์มันเป็นการรายงานผลอย่างไม่เป็นทางการ เพราะฉะนั้นการคาดเคลื่อนของการคีย์คะแนนของกรรมการประจำหน่วยมีโอกาสผิดพลาดคาดเคลื่อนได้… รายงานผลอย่างไม่เป็นทางการเป็นการรายงานผลเพียง 95% เพราะฉะนั้นตรงนี้อาจทำให้ตัวเลขมีการเปลี่ยนแปลงได้ เมื่อมีกระบวนการในการรายงานครบ 100%” เขาอธิบาย

ไอลอว์แถลงข่าวเมื่อวันที่ 9 ก.พ. ยกตัวอย่างข้อมูล เขต 1 จ.นครสวรรค์ ที่คะแนนของผู้สมัครทุกคนรวมกันมีมากกว่าตัวเลขจำนวนผู้มาใช้สิทธิกว่า 3,000 ใบ และเขต 2 จ.แพร่ ที่พบส่วนต่างเช่นนี้มากถึง 6,000 ใบ

คะแนนการเลือกตั้ง “ไม่ได้เดินทางเป็นเส้นตรง” ก่อนถูกเผยแพร่สู่สาธารณะ ยิ่งชีพ อัชฌานนท์ ผู้อำนวยการโครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฎหมายประชาชน (ไอลอว์) กล่าวในแถลงการณ์วันนี้ “ระบบการรายงานผลคะแนนเลือกตั้งที่ควรจะเป็น vs สิ่งที่เกิดขึ้นจริงในปี 2569”

ยิ่งชีพ อธิบายว่ากว่าคะแนนจะออกมาสู่สาธารณะต้องผ่านหลายขั้นตอน เริ่มจากเจ้าหน้าที่ยืนยันตัวตนเข้าสู่ระบบเว็บไซต์ ECT Earn, รายงานผลคะแนน, ตรวจสอบคะแนน, ติดตามการทำงาน, และแสดงผลคะแนน

เขาอธิบายต่อไปว่าขั้น “ติดตามการทำงาน” จะเป็นหน้าที่ของ “คนกลุ่มหนึ่ง” ที่ไม่ทราบว่าเป็นใคร ซึ่ง กกต. “ไม่เคยปฏิเสธข้อเท็จจริงว่ามีการจัดการผลคะแนนก่อนรายงานออกไป” และคนกลุ่มนี้สามารถแก้ไขคะแนนได้ในกรณีที่มีความผิดพลาดจากการกรอกคะแนนเข้ามาของเจ้าหน้าที่

ดังนั้น เขาจึงตั้งข้อสังเกตว่าอาจมีการ “จัดการคะแนน” ของ กกต. เกิดขึ้นได้ เนื่องจากภาคประชาชนตรวจพบ “การปรับลดคะแนน” ในช่วง 19.00-21.00 น. ซึ่งตามหลักไม่ควรเป็นเช่นนั้น เพราะคะแนนที่เข้ามาต้องเพิ่มขึ้นอย่างเดียว จึงอาจมี “คนกลาง” ไปจัดการกับคะแนนจริง

Vote62 ระบุด้วยว่า การปรับลดคะแนนเช่นนี้น่าสงสัยเพราะ “มีลักษณะเป็นการปรับลดคะแนนทั้งกระดาน คือทุกพรรคถูกลดคะแนนหมดโดยเท่าเทียมกัน แม้กระทั่งพรรคเล็กที่ได้คะแนนเพียงหลักร้อย ที่ความเสี่ยงในการนับรวมคะแนนพลาดมีน้อย แต่ก็ถูกปรับตัวเลขเช่นกัน”

นอกจากนี้ ยิ่งชีพ ยังอธิบายด้วยว่า “คนจัดการคะแนน” ยังสามารถเลือกคะแนนที่ประชาชนจะได้เห็นก่อน-หลังด้วย พร้อมเสริมว่าโดยปกติแล้วคะแนนการเลือกตั้งจากหน่วย หากไม่มีปัญหาทักท้วง จะเริ่มนับเสร็จราว 19.30 น. เป็นต้นไป ซึ่งจะเป็น “ช่วงพีค” ของคะแนน และยังเป็น “ช่วงเวลาสำคัญ (prime time)” ของโทรทัศน์ที่จะมีผู้ชมเยอะด้วย

“หน่วยที่เป็นฐานเสียงของพรรคภูมิใจไทย เช่น บุรีรัมย์ แพร่ ตรัง และหนองคาย นับคะแนนไปได้ราว 40-50 % แต่หน่วยที่เป็นฐานเสียงของพรรคประชาชน เช่น กรุงเทพฯ และสมุทรปราการ บางเขต รายงานคะแนนเพียง 3-9%” ยิ่งชีพระบุ

ดังนั้นเขากล่าวว่าอาจมีการ “ทำให้เห็นภาพว่าพรรค ภท. ชนะขาด” เพราะ “คะแนนที่เราเห็นไม่ใช่คะแนนสด” เพื่อทำให้คนเข้าใจว่ามีพรรคการเมืองหนึ่งชนะขาดแล้ว ก่อนที่ กกต. จะเสร็จสิ้นการ “จัดการคะแนน”

ยิ่งไปกว่านั้น บางเขตการเลือกตั้งก็พบบัตรเสียงสูงมากจนสามารถเปลี่ยนผลการเลือกตั้งได้ เช่น เขต 2 จ.ลำปาง มีบัตรเสียเกิน 7,000 ใบ โดยจากผลการเลือกตั้งอย่างไม่เป็นทางการ ผู้สมัครจากพรรคกล้าธรรม (กธ.) ได้คะแนนไป 33,987 คะแนน และอันดับสองซึ่งได้แก่ผู้สมัครจากพรรคประชาชน ได้คะแนน 31,810 คะแนน ต่างกันราว 2,000 คะแนนเท่านั้น

นั่นทำให้มีประชาชนจำนวนหนึ่งออกมาเรียกร้องให้มีการนับคะแนนใหม่ แต่ ทองเนตร ดูใจ ผู้อำนวยการการเลือกตั้งประจำ จ.ลำปาง ชี้แจงกรณีบัตรเสียจำนวนมากว่า หากมีข้อคัดค้านระหว่างการนับคะแนน ประชาชนสามารถเรียกร้องการนับคะแนนใหม่ได้ในขณะนั้น แต่หากนับคะแนนเสร็จสิ้นแล้ว ผู้มีสิทธิเลือกตั้งต้องนำพยานหลักฐานไปร้องต่อ กกต. เพื่อให้พิจารณาต่อไปเอง

โดยเมื่อวันที่ 9 ก.พ. เกิดปรากฏการณ์ประชาชนขวางรถเจ้าหน้าที่ไม่ให้เคลื่อนย้ายหีบบัตรเลือกตั้งออกไป หลังประชาชนอ้างพบสัญญาณว่าอาจมีการทุจริตในการนับคะแนนหลายประการ และการจัดการกับเอกสารของเจ้าหน้าที่มีความผิดพลาด

นอกจากนี้ ในเขต 1 จ.ชลบุรี พบว่าหีบบัตรไม่มีสายรัดนิรภัย หรือเคเบิลไทร์ (cable tie) รัดไว้ ไม่มีการลงลายมือชื่อของ การประปานครหลวง ปิดทับ หีบบัตรถูกเก็บไว้ภายในสนามแบดมินตันของเทศบาล ไม่ได้อยู่ในที่ปลอดภัยมิดชิด ซึ่งไม่เป็นไปตามระเบียบ กกต.ว่าด้วยการเลือกตั้ง สส. พ.ศ. 2566 อีกทั้งยังพบใบนับคะแนนเลือกตั้งแล้ว สส. 5/11 ถูกทิ้งไว้ในถังขยะ

เมื่อวานนี้ นายสุชาติ ว่าที่ผู้ชนะการเลือกตั้ง สส. จ.ชลบุรี เขต 1 พรรคภูมิใจไทย ออกมาระบุว่าคะแนนที่เขาได้รับเป็น “คะแนนบริสุทธิ์” และเปรียบเปรยผู้ที่ออกมาเรียกร้องให้นับคะแนนใหม่ว่า “เป็นเด็กอยากกินอมยิ้มแล้วไม่ได้กิน คุณก็ร้องงอแงเพื่ออยากกินอมยิ้ม”

ทว่าโทนคำพูดของเขาเปลี่ยนไปในเช้าวันนี้ หลังออกมาแถลงการณ์ว่าตน “ยินดีและเต็มใจให้มีการนับคะแนนใหม่” เพื่อคลายข้อเคลือบแคลงสงสัยของประชาชน พร้อมให้ฝ่ายกฎหมายของตนยื่นจดหมายต่อ กกต. เพื่อพิจารณาตามเห็นสมควรต่อไป และบอกด้วยว่าเชื่อมั่นในการทำงานของ กกต.

“เรากำลังประมวลเรื่อง แล้วก็จะเสนอกรรมการการเลือกตั้งพิจารณาโดยเร็ว ว่าที่ไปที่มามันเป็นอย่างไร เกิดอะไรขึ้น ทำกระบวนการข้ามขั้นตอนหรือไม่ คาดว่าภายในสัปดาห์นี้จะเสนอกรรมการการเลือกตั้งให้พิจารณา” ว่าที่ ร.ต.ภาสกร สิริภคยาพร รองเลขาธิการคณะกรรมการการเลือกตั้งกล่าว

กกต. ยังถูกตั้งคำถามเพิ่มหลังสื่อออนไลน์ The101.world รายงานว่าหีบบัตรเลือกตั้งและคูหา สามารถหาซื้อได้ทางแพลตฟอร์มออนไลน์ เช่น ช้อปปี้ (Shopee) และ ลาซาด้า (Lazada) ซึ่งมีหีบเลือกตั้งกระดาษขายอยู่ที่ราคา 140-220 บาท และคูหาพลาสติกก็มีขายเช่นกันในราคา 140-220 บาท

ด้านรองเลขาธิการคณะกรรมการการเลือกตั้งอธิบายถึงกรณีนี้ว่า หีบบัตรเลือกตั้งที่ขายตามช่องทางออนไลน์เป็นหีบที่ถูกจำหน่ายเพื่อใช้ในการเลือกตั้งท้องถิ่น “เป็นการที่บางบริษัทได้เป็นการกระทำโดยใช้ในการจำหน่ายให้กับการเลือกตั้งท้องถิ่น ให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีการเลือกตั้ง อบต. ของเทศบาล” เขาอธิบาย

ว่าที่ ร.ต.ภาสกร กล่าวต่อไปว่าปัจจุบัน กกต. กำลังตรวจสอบว่าการกระทำดังกล่าว “กระทำได้หรือไม่ เป็นการละเมิดสิ่งที่เป็นข้อมูลของสำนักงานหรือไม่” แต่ยืนยันด้วยว่าหีบที่หาซื้อได้ตามออนไลน์ไม่สามารถถูกนำมาใช้ในการเลือกตั้งทั่วไป 2569 ได้

“หีบของเรามีกระบวนการมาตรการ เช่น มีสายรัดสำหรับคล้องหีบบัตร ซึ่งเป็นหีบเฉพาะซึ่งจะมีรหัสอยู่บริเวณสายรัดซึ่งจะเป็นมาตรการควบคุมอีกที ไม่ได้หมายความว่าใครจะซื้อหีบมา ท่านจะไปใช้ในการจัดการเลือกตั้งได้เลย ไม่สามารถทำได้แน่นอน”