⛵️ ||เรื่องเล่าขอบเรือ|| ⛵️เปิดมุมมองเบื้องหลังภารกิจของคนทำ

⛵️ ||เรื่องเล่าขอบเรือ|| ⛵️เปิดมุมมองเบื้องหลังภารกิจของคนทำงานทะเล ผ่าน 12 เรื่องราวจากผืนน้ำ

Ep 10 : ภารกิจตามล่า “อึพะยูน” เบาะแสทองคำกลางอันดามัน ถอดรหัสความเครียดชีวิตที่เหลืออยู่ของสัตว์สงวนไทย

ท่ามกลางผืนน้ำสีฟ้าครามแห่งท้องทะเลอันดามัน มีภารกิจเงียบๆ แต่เต็มไปด้วยความหวังและความท้าทายของทีมสัตวแพทย์ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ที่ต้องทำงานแข่งกับเวลา เพื่อยื้อชีวิต “พะยูน” สัตว์สงวนหายากใกล้สูญพันธุ์ของไทยที่เหลืออยู่เพียง 200 กว่าชีวิตในธรรมชาติ

“เราไม่สามารถจับตัวพะยูนขึ้นมาตรวจสุขภาพ เจาะเลืoด หรือวัดค่าฮอร์โมนได้เหมือนสัตว์ชนิดอื่น”

สัตวแพทย์หญิงวัชรา ศากรวิมล หัวหน้ากลุ่มสัตว์ทะเลหายาก ศูนย์วิจัยทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งอ่าวไทยตอนกลาง บอกถึงข้อจำกัด เพราะพะยูนเป็นสัตว์ peaceable ความเครียดจากการถูกจับอาจรุนแรงถึงขั้นทำให้มันช็อกและเสียชีวิตได้ คำถามคือแล้วสัตวแพทย์จะรู้ได้อย่างไรว่า พะยูนในธรรมชาติเครียด ป่วย หรือมีสุขภาพอย่างไร คำตอบกลับซ่อนอยู่ใน “อึพะยูน” นั่นเอง

“ ก้อนสีเขียวนุ่มเท่ากำปั้น ขุมทรัพย์ทางวิทยาศาสตร์ที่หายากยิ่งกว่าทองคำ เพราะเวลาพะยูนอึออกมาในทะเล มันจะละลายน้ำ และฟุ้งกระจายรวดเร็วมาก ทำให้ทุกนาทีที่ออกเดินสำรวจแปลงหญ้าทะเล หรือสำรวจประชากรพะยูน ถ้าเจอก้อนต้องสงสัยว่าอึพะยูน ทีมจะไม่พลาดเก็บตัวอย่างกลับมา“

🪎“อึพะยูน” ทองคำกลางอันดามัน บันทึกสุขภาพเคลื่อนที่

หมออุ๋ย บอกว่าสำหรับคนทั่วไป อึอาจเป็นเพียงของเสีย แต่สำหรับทีมวิจัย อึพะยูนเปรียบเสมือน บันทึกสุขภาพเคลื่อนที่ เพราะในก้อนอึสีเขียวนุ่มขนาดพอดีกำปั้น ลักษณะะความนุ่มคล้ายยาสีฟันที่บีบออกมา กลิ่นคล้ายอึวัวกินหญ้า ไม่ได้เหม็นรุนแรงเหมือนสัตว์อื่น แต่ซ่อนข้อมูลสำคัญไว้มากมาย ทั้งระดับฮอร์โมนความเครียด ปริมาณพยาธิในลำไส้ และ DNA เพื่อศึกษาความหลากหลายทางพันธุกรรม

ในอดีตการศึกษาพันธุกรรมของพะยูน ทำได้เพียงรอเก็บซากที่เสียชีวิตแล้ว หรือตัวที่มาเกยตื้น ซึ่งไม่อาจสะท้อนภาพรวมของประชากรที่มีชีวิตอยู่ได้อย่างแม่นยำ การถอดรหัสพันธุกรรมจากอึของพะยูนที่มีชีวิตอยู่ จึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะบอกว่า ประชากรพะยูนเริ่มมีภาวะเลืoดชิด (Inbreeding) จากจำนวนที่ลดลงจนน่าห่วงแล้วหรือยัง

ภารกิจเก็บ “อึพะยูน” ยากเย็นแสนสาหัส เพราะตลอด 1 ปีเต็ม ทีมวิจัยเพิ่งเก็บตัวอย่างอึพะยูนมาได้เพียง 5 ตัวอย่างเท่านั้น โดยหนึ่งในนั้นคือ “อึของพะยูนมิราเคิล” ตัวตึงแห่งอ่าวตังเข็น เกาะจังหวัดภูเก็ตที่มักหากินใกล้ชายฝั่ง จนกลายเป็นขวัญใจของนักท่องเที่ยว

สัตวแพทย์หญิง ปิยรัตน์ คุ้มรักษา หรือ หมอฝ้าย นายสัตวแพทย์ปฏิบัติการ ศูนย์วิจัยทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งอันดามันตอนล่าง บอกว่า วันนั้นค่อนข้างโชคดี ทีมของพี่ป๊อป นายธีรศักดิ์ ศักดิ์ศรีทวี นักวิทยาศาสตร์พลเมือง (Citizen Scientist) ที่ทำงานร่วมกับ ทช.บินโดรนสำรวจประชากรพะยูน บังเอิญเจอพะยูนมิราเคิล กำลังอึออกมา จึงลงเรือกับทีมวิจัยไปใช้สวิงช้อนขึ้นมาอย่างระมัดระวังที่สุด ก่อนจะรีบจัดส่งตัวอย่างบางส่วนไปวิเคราะห์จุลชีพในทางเดินอาหารร่วมกับมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (มอ.)

หมอฝ้าย ย้ำว่า อึพะยูนเปรียบเสมือนทองคำเพราะหาได้ยาก เพียงแค่ 1 ตัวอย่างสามารถวิเคราะห์และบอกข้อมูลสำคัญได้มหาศาล ทั้งภาวะสุขภาพ ระดับความเครียดจากฮอร์โมน รวมถึงจุลชีพในทางเดินทางอาหาร และข้อมูลไมโครไบโอม (Microbiome) เพื่อสร้างเป็นฐานข้อมูลพัฒนาการดูแลพะยูนเกยตื้น รวมทั้งการปรับสูตรอาหารได้ เพราะในอนาคตยังไม่รู้ว่าหญ้าทะเลจะมีเพียงพอหรือไม่

“หนึ่งในก้อนอึตัวอย่าง ที่เก็บจากซากสดพะยูนที่เกยตื้นเสียชีวิตในช่วงวิกฤตหญ้าทะเลเสื่อมโทรมปี 2568 เราพบฮอร์โมนความเครียด Cortisol ที่ผลิตจากต่อมใต้สมอง มีระดับความเครียดอยู่ที่ราว 30-40 ไมโครกรัมต่อเดซิลิตร แม้จะอยู่ในช่วงเกือบขอบบน แต่ยังไม่เกินบันทึกความเครียดของมานาที สัตว์กลุ่มเดียวกับพะยูนที่เคยมีรายงาน forty five ไมโครกรัมต่อเดซิลิตรขึ้นไป“

เธอบอกว่า ประเด็นนี้ก็ถือข้อจำกัดทางวิชาการ การระบุค่ามาตรฐานปกติในธรรมชาติทำได้ยาก เนื่องจากพะยูนที่เกยตื้น มักมีอาการเจ็บป่วยร่วมด้วย ทำให้ฮอร์โมนมีความผิดปกติอยู่แล้ว อีกทั้งเรายังไม่มีฐานข้อมูลจาก “อึพะยูน“ ที่ยังมีชีวิตว่ามีระดับความเครียดมากแค่ไหน จึงยังต้องต่อจิ๊กซอว์จากอึสดๆ จากตัวในธรรมชาติ

นอกจากนี้ หมอฝ้าย ยังกังวลว่าด้วยสถานการณ์ของซุปเปอร์เอลนีโญในช่วงปลายปีจนถึงปี 2570 ทำให้หญ้าทะเลฟื้นตัวไม่ทัน โดยเฉพาะชะเงาใบมะกรูด ของโปรดพะยูนในฝั่งทะเลตรัง ซึ่งเขาต้องกินอย่างน้อย 3% ของน้ำหนักตัวหรือราว 3 กิโลกรัมต่อวันสำหรับตัวเต็มวัยที่หนักเกิน 200 กิโลกรัมขึ้นไป จนอาจส่งผลกระทบต่อพะยูนเต็มวัยที่ต้องกินอาหารปริมาณมาก

🦭บทเรียน “มาเรียม” สู่การคืนถิ่นและหวังฟื้นฟู

หมออุ๋ย บอกว่า นับตั้งแต่บทเรียนสุดสะเทือนใจจากการดูแล “น้องมาเรียม” ลูกพะยูนขวัญใจคนไทยที่ต้องจากไปเพราะการกลืนขยะพลาสติก มาจนถึงวิกฤตหญ้าทะเลในปัจจุบัน ทีมสัตวแพทย์และนักอนุรักษ์ยังคงทำงานอย่างหนักและไม่เคยหมดหวัง

ข่าวดีก็คือ แหล่งหญ้าทะเลบางแห่งเริ่มฟื้นตัวขึ้นบ้างแล้ว พะยูนบางส่วนที่เคยอพยพหนีเสียชีวิตเริ่มทยอยว่ายกลับคืนสู่บ้านเดิม จากช่วงที่ประชากรในพื้นที่เดิมลดต่ำสุดเหลือเพียง 70 กว่าตัว ตอนนี้เริ่มพบการทยอยกลับมาเพิ่มขึ้นเป็นมากกว่า 100 ตัวแล้ว

วิกฤตครั้งนี้กลายเป็นบทเรียนราคาแพงที่ทำให้ทุกภาคส่วนหันมาร่วมมือกันอย่างจริงจัง มีการออกแบบเครื่องมือประมงที่เป็นมิตรกับพะยูน การกำหนดมาตรการคุ้มครองในแหล่งอพยพใหม่ๆ รวมถึงการใช้ข้อมูลจาก “อึพะยูน” มาช่วยวางแผนป้องกันและติดตามสุขภาพเชิงรุก

แม้จะเป็นเพียงก้อนอึเล็กๆ ที่ลอยอยู่กลางทะเลกว้าง แต่นี่คือ “เสียงตะโกนจากพะยูน” ที่ทีมสัตวแพทย์กำลังรับฟังอย่างตั้งใจ เพื่อให้แน่ใจว่าสัตว์สงวนร่างยักษ์ผู้ใจดีแห่งท้องทะเลไทย จะยังคงมีบ้านที่ปลอดภัย



RSS) ——— ที่มา : เพจ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ——— www.ด่วน.com อัพเดท ข่าวด่วน ข่าวร้อนประเด็นดังทุกภาคทั่วไทย 🇹🇭

ผู้เรียบเรียง