เข้าสู่วันที่ 10 ที่เชียงใหม่เผชิญวิกฤตค่าฝุ่น PM2.5 เกินมาต

เข้าสู่วันที่ 10 ที่เชียงใหม่เผชิญวิกฤตค่าฝุ่น PM2.5 เกินมาตรฐาน วานนี้ศูนย์ปฏิบัติการเฝ้าระวัง ควบคุมไฟป่า และหมอกควัน ภาคเหนือ พบจุดความร้อน (Hotspot) จากดาวเทียมในพื้นที่รอบเชียงใหม่กว่า 263 จุด และเชียงใหม่ในช่วงนี้ยังอยู่สภาวะอากาศนิ่ง ระบายฝุ่นออกได้ยาก ทำให้คนเชียงใหม่ยังคงต้องใช้ชีวิตอยู่กับฝุ่นต่อไปท่ามกลางอากาศร้อนจัดที่ในช่วงกลางวันอากาศร้อนถึง 38-39 องศา

สำรวจชีวิตคนหาเช้ากินค่ำในเชียงใหม่ที่ไม่อาจหลบ-หนี สภาพอากาศที่ย่ำแย่ของเชียงใหม่ในช่วงนี้ไปได้ การทำงานท่ามกลางฝุ่น PM2.5 และอากาศที่ร้อนจัดส่งผลกระทบต่อชีวิตพวกเขาอย่างไรบ้าง หลายคนบ่นเป็นเสียงเดียวกันว่าฝุ่นปีนี้หนักหนา แต่หยุดงานหนีฝุ่นก็ไม่มีเงินจะกิน

สภาพฝุ่นในตัวเมืองเชียงใหม่ ฝุ่นหนาจนมองไม่เห็นดอยสุเทพมาหลายวัน

ชาตรี ไรเดอร์จากดอยปุย

ชาตรี อายุ forty five ปี คนขับรถส่งอาหารในเชียงใหม่ เขาใช้เวลาอยู่กลางแจ้งนานมากในแต่ละวัน บางวันเขาเริ่มขับรถตั้งแต่ 09.00 น. ยาวไปจนถึงเที่ยงคืน ถ้าไม่มีธุระส่วนตัวต้องไปไหน เขาก็จะทำงานทั้งวัน เนื่องจากลูก 3 คนกำลังเรียนหนังสือทุกคนต้องใช้เงินเยอะ ช่วงที่ฝุ่น PM2.5 ในเชียงใหม่หนักแบบนี้ชาตรีจะมีอาการแสบตาและขับรถลำบากบ้าง ยิ่งถ้าต้องใส่แมสก์ป้องกันฝุ่นก็จะยิ่งทำให้หายใจลำบาก เพราะอากาศรอบๆ บนท้องถนนก็ร้อนระอุ

“เป็นแบบนี้ทุกปี ถ้าปีไหนฟลุกๆ หน่อย เจอฝนตกลงมาไวๆ หน่อย ก็สบาย แต่ถ้าโดนฝุ่นยาวๆ แบบนี้ก็ลำบาก ถ้าฝนไม่ช่วย ไม่มีทางหาย”

“ผมพยายามออกกำลังกายช่วย ไม่งั้นร่างกายมันจะแย่ อยู่ๆ ก็มีน้ำมูกบ้าง บางครั้งไอแห้งๆ ตลอดเวลา มันทำให้เราทำอะไรก็ยากไปหมด กลัวฝุ่นไปสะสมในร่างกายอยู่ แต่ไม่รู้จะทำอย่างไง ใส่แมสก์ ใส่ที่ปิดหน้าเวลาขับรถ ก็ยิ่งไปใหญ่เลย หายใจลำบากโคตรๆ มันเหนื่อย บางครั้งรีบๆ เครียดๆ จากการวิ่งส่งอาหารอีก ทุกสิ่งทุกอย่างมันบีบไปหมด”

ชาตรี ไรเดอร์

ชาตรีเป็นคนชาติพันธุ์ม้ง เขาลงมาจากดอยปุยมาทำงานส่งอาหารในเมือง แต่ทุกปีจะกลับขึ้นไปบนหมู่บ้านเพื่อช่วยทำแนวกันไฟรอบๆ เขตป่าบริเวณดอยปุย โดยคนทั้งหมู่บ้านจะกระจายช่วยกันกวาดใบไม้ทำแนวกันไฟเตรียมไว้ล่วงหน้าทุกปี ป่าดอยปุยจะแบ่งเป็น 13 เขต มีหมู่บ้านอยู่ตรงกลาง คนในหมู่บ้านก็จะช่วยกันทำแนวกันไฟบนดอยทั้งลูก

“ผมเป็นชนเผ่าหนึ่งที่โดนต่อว่าตลอด ไปส่งอาหารทุกที่เลยลูกค้าก็จะบ่นแล้วว่า “ไอ้พวกบนดอยนี่แหละเผา” ทุกๆ ปี พูดตรงๆ เลยนะจากใจเพราะนี่เป็นคนบนดอยจริงๆ ทำแนวกันไฟทุกปี เหนื่อยขนาดไหนก็ต้องขึ้นไปทำ แต่ไอ้คนที่ไปหาของป่าจริงๆ คนในเมืองขึ้นไปหาทั้งนั้น ไม่ว่าเห็ดเผาะหรือของป่าทุกสิ่งทุกอย่าง คนในเมืองนั่นแหละขึ้นไปหา แต่พวกผมเป็นคนป้องกันไฟป่าแท้ๆ กลับเป็นคนถูกต่อว่า คนบนดอยเผาป่า”

ชาตรียังบอกอีกว่า หมู่บ้านบนดอยปุยก็ได้รับผลกระทบจากฝุ่น PM2.5 ไม่ต่างจากคนด้านล่าง เพียงแค่อากาศบนดอยเย็นกว่าเท่านั้น เขาลงมาขับรถส่งอาหารในเมืองได้ 5 ปีกว่า เจอแต่คำครหาว่าคนบนดอยเผาป่ามาโดยตลอด เมื่อก่อนชาตรีเคยมีร้านขายเสื้อผ้าร้านขายของอยู่บนดอยปุย แต่พอมีร้านค้าออนไลน์มาขายแข่ง พ่อค้าบนดอยอย่างเขาก็สู้ไหว ราคาถูกหักแข้งหักขาหมด สู้ราคาขายจากออนไลน์ไม่ไหวจนต้องเลิกอาชีพ เสื้อผ้าที่เหลือที่ยังขายไม่ได้ก็กองทิ้งไว้ที่บ้าน

แต่อาชีพขับรถส่งอาหารที่ทำอยู่ปัจจุบันก็ไม่ใช่ว่าจะรายได้ดีนัก ในช่วงฝุ่น PM2.5 หนักๆ บางคนอาจจะเข้าใจว่าต้องมีคนกดสั่งอาหารเยอะจนไรเดอร์มีรายได้มากขึ้น แต่ชาตรียืนยันว่า “ไม่จริง ไม่ใช่เลย เพราะสงครามด้วย ช่วงนี้ช่วงฝุ่นเด็กเปิดเทอมด้วย ออเดอร์ก็จะเป็นตามสภาพ คนสั่งน้อยลง โซนมหาวิทยาลัยก็เงียบ แต่คนขับก็จะมาออกันอยู่หลัง มช. หมด เพราะถ้าไปโซนอื่นจะโดนไปไกล วิ่งรถไม่สนุก”

เมื่อถามว่าในช่วงฝุ่นเยอะแบบนี้หยุดวิ่งรถไปก่อนได้ไหม เพื่อรักษาสุขภาพ “ไม่ได้ มันรายได้เรา บางวันโรคเกาต์ขึ้นปวดแข้งปวดขาด้วยอีก ก็ยังต้องออกมาขับ ไม่งั้นไม่ไหวพอเวลาลูกๆ ต้องการเงิน เราไม่มีตังค์ให้ลูกๆ คนโตปีนี้กำลังจะจบปริญญาแล้ว”

ป้าต้อย แม่ค้าขายหวย กาดหลวง

ป้าต้อยออกจากบ้านมานั่งขายหวยที่กาดหลวงตั้งแต่ 8 โมงเช้า จนถึง 4 โมงเย็น มีพัดลมพกพาเป็นตัวช่วยให้รอดชีวิตในวันที่อากาศร้อนและฝุ่น PM2.5 วิกฤต พื้นที่ตั้งแผงขายของป้าต้อยเป็นที่เปิดโล่งริมทางเข้าตลาด มีพ่อค้าแม่ค้าหวยอีกหลายแผงนั่งรอดักคนซื้ออยู่ด้วยกัน

“สุดยอดเลยแสบตา แสบจมูก จะเปิดแมสก์ก็ไม่ได้ เปิดเฉพาะตอนทานข้าว มีพัดลมมาช่วยวันนี้เปลี่ยนแบตไป 3 ก้อนแล้ว บางทีก็เอาแว่นตามาใส่ กลับบ้านก็ล้างตา มันเป็นแบบนี้ทุกปี แต่ปีนี้น่าจะหนักกว่า มันร้อนด้วยไง ปกติช่วงนี้ยังไม่ร้อน แต่ตอนนี้ร้อนมากและก็ฝุ่นเยอะ วันไหนฝุ่นเยอะเราก็ไม่นั่งนาน ปกตินั่งถึง 5 โมง 6 โมงนะ แต่อากาศแบบนี้ 4 โมงก็กลับกันแล้ว”

ป้าต้อยบอกว่าถ้าไม่มีพัดลมพกพาที่เอามาจากบ้านด้วยจะนั่งขายของแทบไม่ได้ เพราะอากาศร้อนมาก ในแต่ละวันต้องเตรียมแบตเตอรี่พัดลมมาด้วย 5 ก้อน เนื่องจากบริเวณนั้นไม่มีปลั๊กให้ชาร์จไฟ

ป้าต้อย ขายหวย

นอกจากจะต้องอยู่กลางฝุ่น PM2.5 วันละหลายชั่วโมงจนแสบตาแล้ว ป้าต้อยยังบ่นอีกว่าช่วงนี้คนซื้อหวยลดลงมาก คนเดินก็ตลาดเงียบลงไป ไม่มีคนมาเดินจับจ่ายเหมือนแต่ก่อน เธอคาดเดาว่าอาจเพราะภาวะสงครามที่น้ำมันแพงด้วย ฝุ่นด้วย ทำให้คนไม่ออกจากบ้าน ไม่ใช่แค่เธอที่ขายหวยได้น้อยลง แม่ค้าในตลาดก็ขายของกันไม่ได้เลย กระทบกันหมด

เมื่อสอบถามว่าป้าต้อยสามารถหาทางป้องกันตัวเองในช่วงฝุ่นด้วยการหยุดมานั่งขายหวยกลางที่โล่งสักระยะและไปขายทางอื่นแทนได้ไหม ป้าต้อยบอกว่าเธอก็เลือกนั่งขายใกล้เวลาหวยออก หลังหวยออกแล้วก็หยุดขายไปก่อนสัก 4-5 วัน แล้วค่อยกลับมาใหม่ ปรับช่วงเวลานั่งขายหวยให้เป็นช่วงสั้นลงหน่อย

ป้าต้อยระบุว่า ตั้งแต่ฝุ่น PM2.5 เชียงใหม่หนักๆ รอบนี้ ยังไม่มีเจ้าหน้าที่หรือหน่วยงานไหนมาสอบถามหรือเอาแมสก์มาแจกให้คนที่ต้องทำงานกลางแจ้ง “ไม่มีใครมาถามนะ (เจ้าหน้าที่) ก็เอาแมสก์ที่เราซื้อไว้ปีก่อนๆ มาใช้ ไม่มีรณรงค์ ไม่มีอะไรเลยเงียบกริบ มีแต่ที่โทรศัพท์สั่นเตือนอย่างเดียว (SMS แจ้งเตือน)”

เมื่อถามว่าอยากให้ทางจังหวัดเชียงใหม่หรือรัฐบาลจัดการแก้ปัญหาฝุ่นให้อย่างไรบ้าง ป้าต้อยระบุว่า “เขาแก้ไม่ได้หรอก ถ้าจะแก้ได้เราก็อยากให้มันน้อยลง เขาเผากันทุกปี ต้องรอฝนก่อน ฝุ่นจะหายได้ต้องมีฝนช่วย”

สุพรรณี รถขายลูกชิ้นริมถนน

สุพรรณี อายุ 56 ปี เจ้าของรถขายลูกชิ้นนึ่ง ยำลูกชิ้น ริมถนนย่านวัดพระสิงห์ใจกลางแหล่งท่องเที่ยวของเชียงใหม่ เธอออกมาขายของทุกวันไม่มีวันหยุด ตั้งแต่ 14.00 น. ถึง 20.00 น. “ช่วงนี้มีฝุ่นมาก แต่หยุดไม่ได้ ช่วงนี้ต้องเก็บแต้มชีวิตต้องดำเนินต่อไป ขายของก็ไม่ดี ยอดก็ตกตั้งแต่สงคราม ตั้งแต่ฝุ่น น้ำมันแพง เด็กปิดเทอม กระทบกันทุกอย่าง ของก็ขึ้นราคา แต่เราขายราคาเดิม”

“หยุดไม่ได้เลย หนี้ก็มากระหน่ำอย่างเดียว เจ้าหนี้กระหน่ำทุกวัน”

สุพรรณีบอกว่าเธอใส่แมสก์ป้องกันฝุ่นน้อยมาก เนื่องจากขายของอยู่หน้าเตาที่มีความร้อนทั้งวันและอากาศโดยรอบก็ร้อน ทำให้ใส่แมสก์ไม่ไหว หายใจไม่สะดวก พอกลับไปบ้านล้างหน้าจะพบน้ำมูกเป็นก้อน และต้องล้างตาทุกวัน ถ้าไม่ล้างตาเวลาตื่นนอนตอนเช้าจะพบก้อนดำๆ ลักษณะคล้ายขี้ตา

“ปีนี้ดูเหมือนจะหนัก มันก็หนักทุกปี แต่ปีนี้ไม่เห็นดอยเลย ขายของอยู่ตรงนี้ลวกวุ้นเส้นไปเศษขี้เถ้าดำๆ ที่เขาเผาลอยมาตกลงในหม้อเลย ต้องได้เอาทิ้ง ลูกค้าก็เห็นเมื่อ 2 วันก่อนนี้”

สุพรรณี รถขายลูกชิ้น (ไม่ขอเปิดเผยใบหน้า)

ตอนนี้บริเวณที่สุพรรณีขายของยังไม่มีหน่วยงานในจังหวัดมาสอบถามหรือแจกแมสก์ป้องกัน PM2.5 ให้ประชาชน “ไม่มีเลย บ่มีอะหยังสักอย่าง ไม่มีใครมาเลย”

ถ้าฝากไปถึงผู้ว่าฯ หรือรัฐบาลให้แก้ปัญหาได้สุพรรณีอยากจะบอกว่า “แก้ปัญหาก็คงไม่ได้เนอะ แต่ต้องมีส่งเสริมประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนดูแลตัวเอง แจกแมสก์ที่ไหน ไม่ใช่ว่าปล่อยแล้วให้ไปหาซื้อกันเอง เงินทองก็ไม่มี ขายของก็ไม่ดี ทำมาหาเช้ากินค่ำแบบนี้”

เมื่อสอบถามว่าอยู่กลางฝุ่นทุกวันแบบนี้ไม่กลัว PM2.5 เข้าไปในร่างกายและเจ็บป่วยในระยะยาวเหรอ สุพรรณีตอบว่า “ก็มันทำไงได้ เราต้องทำมาหากิน หยุดไม่ได้ เราอาชีพแบบนี้”

นิยม รถขายน้ำเต้าหู้ขวัญใจเด็ก มช.

นิยม อายุ 40 ปี เจ้าของร้านน้ำเต้าหู้ หลังมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เขามาจอดขายน้ำเต้าหู้บริเวณนี้ตั้งแต่เวลา 12.00 น. จนถึง 20.00 น. ทำงานอยู่กลางฝุ่นนานๆ แบบนี้ก็จะมีอาการแสบตาบ้าง เขาเป็นอีกคนหนึ่งที่ต้องอยู่หน้าเตาขายน้ำเต้าหู้ร้อนๆ ทำให้นิยมเลือกที่จะไม่ใส่แมสก์ป้องกันฝุ่น PM2.5 เนื่องจากทำงานไม่ถนัดและหายใจไม่ออกถ้าต้องใส่แมสก์กลางอากาศร้อนจัด

“ฝุ่นที่หนาๆ แบบนี้ 3 วันแล้วนะ ก่อนหน้านี้ฝุ่นบางกว่าหน่อยไม่หนาขนาดนี้ ช่วงฝุ่นบางกว่านี้ก็จะไม่ค่อยแสบตา แต่ถ้าเวลาฝุ่นหนานั่งอยู่แบบนี้ไม่ต้องขี่รถก็แสบตา ถ้าขี่รถด้วยยิ่งแสบเลย ขายของมันร้อนด้วยก็เลยไม่ป้องกัน (ฝุ่น PM2.5) แล้ว”

“ก็กลัว PM2.5 มันเข้าไปในร่างกายเหมือนกันแหละ แต่มันทำไรไม่ได้ ก็ต้องอยู่แบบนี้กันไป”

นิยม รถขายน้ำเต้าหู้

นิยมไม่เคยปิดร้านหนีฝุ่น เขาเลือกที่จะออกมาขายของทุกวัน แต่ช่วงนี้ยอดขายไม่ดี เพราะฝุ่น PM2.5 ด้วย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ปิดด้วย ลูกค้าหายเกือบหมด “น้ำมันก็แพง เศรษฐกิจก็แบบนี้ ฝุ่นก็เยอะ ของที่ใช้อยู่ตอนนี้ราคายังไม่ขึ้น แต่หมดจากรอบนี้ร้านเขาแจ้งแล้วว่าจะขึ้น เพราะค่าขนส่งมันขึ้น พลาสติกตอนนี้ราคาแพงแล้วก็ของขาดด้วย”

บริเวณที่นิยมขายของยังไม่มีเจ้าหน้าหรือหน่วยงานรัฐมาสอบถามพ่อค้าแม่ค้าแถวนั้นถึงปัญหาสุขภาพ หรือมาแจกแมสก์ป้องกันฝุ่น

เมื่อถามว่าอยากให้รัฐบาลจัดการแก้ปัญหาฝุ่น PM2.5 ให้ปอดคนเชียงใหม่บ้าง นิยมระบุว่า “จัดการมากี่ปีแล้วล่ะ ก็ยังไม่ได้เลยเนี่ย บอกให้หยุดเผาก็ยังเผากันอยู่ จะจัดการกันอย่างไง ก็ไม่รู้เหมือนกันเนี่ย ไม่เห็นแก้อะไรได้”

ลุงศักดิ์ ป้าบัวลอย ร้านซ่อมรองเท้าหัวใจสู้ฝุ่น

“หยุดแล้วจะเอาไรกินจ๊ะ”

ป้าบัวลอยภรรยาเจ้าของร้านซ่อมรองเท้าตอบด้วยน้ำเสียงหวานใสท่ามกลางฝุ่น PM2.5 ลอยเต็มอากาศ

ป้าบัวลอย ลุงศักดิ์ ร้านซ่อมรองเท้า

ลุงศักดิ์และภรรยาอายุ 70 ปลายๆ ขณะเดินผ่านหน้าร้านซ่อมรองเท้าเล็กๆ ริมซอกตึกข้างถนนในกาดหลวง ทั้งคู่นั่งเย็บรองเท้ากันโดยไม่ใส่แมสก์อะไรทั้งนั้น ลุงศักดิ์บอกว่าไม่เคยใส่แมสก์เลยสักปีก็ไม่เห็นเป็นไร “ฝุ่นมาทุกปี เราก็สูดดมมันทุกปี ก็ไม่ป่วย ไม่เคยเข้าโรงพยาบาลกับเขาหรอก ไอจนถึงต้องไปซื้อยากินก็ไม่มี”

ทั้งสองคนมานั่งทำงานกลางฝุ่นแบบนี้ตั้งแต่เวลา 10.00 น. จนถึง 18.00 น. ทุกวัน ไม่มีวันหยุด  “เรารู้ว่าเราทำได้ เราก็มา”